МӘМС жүйесіндегі мәртебе және мәмс төлемдерін төлеу мәселелері
Жиі қойылатын сұрақтарға Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының Маңғыстау облысы бойынша филиалында жауап берілді.
Қазақстандықтың сақтандыруы қалай қалыптасады, егер ол, мысалы, бір жерде жұмыс істесе және сонымен бірге кәсіпкер болса.
Жұмыс беруші ол үшін бір жұмыс орнынан жарна төлесе, жұмыскер МӘМС-ке жеке кәсіпкер ретінде төлеу қажет пе?
Біздің еліміздегі медициналық сақтандыру жүйесі міндетті болып табылады және осыған байланысты елдің әрбір азаматы белгіленген мөлшерде жарна төлеу арқылы өз денсаулығы үшін ортақ жауапкершілікте болуға міндетті. «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – МӘМС туралы Заң) 14-бабының 2-тармағына сәйкес МӘМС жарналарын төлеушілер жеке тұлғалар, оның ішінде жалдамалы жұмыскерлер, азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт (МЖӘ) бойынша жұмыскерлер және жеке кәсіпкерлер болып табылады. Бұл ретте МӘМС жарналарын жұмыс беруші жалдамалы қызметкердің табысынан 2% мөлшерінде аударады (МӘМС туралы Заңның 28-бабының 1-тармағы), сондай-ақ жұмыс беруші қызметкер үшін МӘМС аударымдарын қызметкердің есептелген табысының 3% мөлшерінде Қорға төлейді (МӘМС туралы Заңның 27-бабының 1-тармағы).
Сонымен қатар, жалдамалы қызметкер кәсіпкерлік қызметті, яғни ЖК жүзеге асыра алады.
Бұл жағдайда:
- жалдамалы қызметкер ретінде МӘМС жарналары қызметкердің табысынан 2% мөлшерінде төленеді;
- ЖК ретінде МӘМС жарналарын кірістен емес, ең төменгі жалақының 1,4% - от 5% мөлшерінде жарнаның тіркелген сомасын төлейді (МӘМС туралы Заңның 28-бабының 3 және 5-тармақтары). 2026 жылы ол 5 950 теңгені құрайды.
Тек қызметін ресми түрде тоқтатқан немесе әрекетсіз деп танылған жеке кәсіпкерлер ғана жарна төлеуді тоқтатады.
Мысалы, азамат бірнеше жұмыста жұмыс істейді, одан аударымдар мен жарналар, оның ішінде МӘМС-ке де ұсталады. Ол әр жұмысында сақтандыру міртебесі үшін жарна төлеуі керек пе?
Егер жеке тұлға 2 немесе одан да көп жұмыс орындарында жалдамалы қызметкер болып табылса, онда жарналарды есептеу үшін қабылданатын ай сайынғы табыс жеке тұлға табысының барлық түрлерінің сомасы бойынша есептелуге тиіс және республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген ең төменгі жалақының 20 еселенген мөлшерінен аспауға тиіс екенін ескеру қажет.
Республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген ең төменгі жалақының 20 еселенген мөлшеріне тең табыс сомасынан жарналарды төлеген кезде, мұндай жарналардың төленгенін растайтын құжат болған кезде жеке тұлғаның басқа кірістерінен жарналарды төлеу талап етілмейді.
Мұндай құжат жұмыс беруші және (немесе) салық агенті берген алынған кірістердің, есептелген және төленген жарналардың сомалары туралы анықтама болып табылады (МӘМС туралы Заңның 29-бабының 3-тармағы).
Осыған байланысты қызметкер жұмыс берушіге басқа жұмыс орнынан жалақы туралы анықтама беруі керек.
Осылайша, жалдамалы қызметкер бола отырып және бірнеше жұмыс орындарында табыс ала отырып, МӘМС жарналарын төлеу барлық жұмыс орындарынан аударылады, бірақ ең төменгі жалақының 20 еселенген мөлшерінен аспайды (2026 жылы МӘМС-ке қызметкер үшін аударымдар (жұмыс берушінің қаражаты есебінен) әрбір жұмыс орнынан жүргізілуі тиіс, бірақ 102 000-ден аспайды әрбір жұмыс берушіден айына теңге (40 ЕТЖ-дан 3%); 2026 жылы қызметкердің жалақысынан ұсталатын жарналар барлық жұмыс орындарынан жиынтық есептелуге тиіс және айына жалпы алғанда 34 000 теңгеден (20 еселенген ЕТЖ-дан 2%) аспауға тиіс.
