Референдум: әр азаматтың тарихи таңдауы

Қоғам дамуының әрбір кезеңінде ел тағдырына әсер ететін маңызды шешімдер қабылданады. Осындай тарихи сәттердің бірі – референдум. Референдум тек саяси науқан ғана емес, ол – халықтың еркін білдіретін, мемлекет болашағын айқындайтын демократиялық құрал. Сондықтан референдумға қатысу – әр азаматтың тарихи таңдауы әрі азаматтық жауапкершілігінің көрінісі.

Референдум ұғымы латынның referendum – «халыққа ұсынылатын мәселе» деген сөзінен шыққан. Яғни, бұл – ел үшін маңызды мемлекеттік немесе қоғамдық мәселені халықтың тікелей дауыс беруі арқылы шешу тетігі. Демократиялық мемлекеттерде референдум халық билігінің нақты көрінісі ретінде бағаланады. Өйткені мұнда шешімді саяси элита ғана емес, бүкіл халық қабылдайды.

Тарихқа көз жүгіртсек, көптеген елдерде мемлекеттік құрылымға, Конституцияға немесе ірі саяси реформаларға қатысты маңызды шешімдер дәл осы референдум арқылы қабылданған. Бұл тәжірибе халықтың саяси процестерге қатысу мәдениетін қалыптастырып, мемлекет пен қоғам арасындағы сенімді нығайтады.

Қазақстан үшін де референдум – ерекше маңызға ие. Конституцияға өзгерістер енгізу немесе ел дамуының стратегиялық бағытын айқындау сияқты маңызды мәселелерде халықтың пікірі басты орын алады. Бұл – мемлекет басқарудағы ашықтық пен халықтың шешім қабылдау процесіне қатысуының айқын белгісі.

Референдумның басты ерекшелігі – әр азаматтың дауысы тең дәрежеде есепке алынуы. Әлеуметтік жағдайына, кәсібіне немесе лауазымына қарамастан, әрбір азаматтың таңдауы мемлекет болашағына әсер етеді. Сондықтан бұл процесс тек құқық қана емес, сонымен бірге үлкен жауапкершілік.

Қазіргі таңда қоғамда саяси белсенділік пен азаматтық жауапкершілік мәселесі жиі айтылып жүр. Референдум – осы екі ұғымның тоғысқан тұсы. Егер азаматтар ел тағдырына бейжай қарамаса, өз таңдауын жасап, қоғамдық процестерге белсенді қатысса, онда мемлекет те тұрақты әрі берік дамиды.

Сарапшылардың пікірінше, референдум қоғамның саяси мәдениетін арттыруға ықпал етеді. Өйткені ол адамдарды қоғамдық мәселелер туралы ойлануға, ақпарат іздеуге, пікір қалыптастыруға үйретеді. Нәтижесінде азаматтардың саяси сауаттылығы артып, демократиялық институттар нығая түседі.

Сондықтан референдум – тек дауыс беру күнімен шектелетін науқан емес. Ол – қоғамның ортақ болашағы үшін жасалатын саналы таңдау. Әр азамат өзінің дауысымен елдің ертеңіне ықпал ете алады. Бұл тұрғыда референдум – халықтың бірлігі мен жауапкершілігінің айқын көрінісі.

15 наурызда өтетін референдум – мемлекет дамуының маңызды кезеңінде халықтың өз таңдауын жасауына мүмкіндік беретін демократиялық механизм. Ал сол таңдаудың мәні мен маңызы – әр азаматтың белсенділігі мен жауапкершілігіне байланысты. Себебі ел тағдырына қатысты шешімдер халықтың еркімен қабылданғанда ғана оның тарихи маңызы арта түседі.

Автор: Бек Зангарулы