Бозжырадан Кендірліге дейін: Туризм – экономиканың жаңа қозғаушы күші
OTPANNEWS.KZ. – Маңғыстау облысы туристік келбетін біртіндеп өзгертіп келеді. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, өңір мұнай-газ өнеркәсібімен қатар қонақүй бизнесін, табиғи туристік бағыттарды, жағажай демалысын және халықаралық іс-шараларды дамытуға басымдық беруде. Қазір облыста жаңа орналастыру нысандары салынып, жолдар жаңғыртылып, курорттық аймақтар дамып, жергілікті көрікті жерлер шетелде кеңінен таныстырылып жатыр. Маңғыстау облысының туризм басқармасы атқарылған жұмыстардың нәтижелері, алдағы жылдары жүзеге асатын өзгерістер және 2029 жылға дейінгі мақсаттар туралы айтып берді.
Туризм – экономиканың жаңа қозғаушы күші
Маңғыстау облысы дәстүрлі түрде мұнай-газ саласымен танымал. Дегенмен туризмді дамыту өңір экономикасын әртараптандырудың маңызды тетіктерінің бірі ретінде қарастырылып отыр. Бұл сала қонақүйлер мен туристік компанияларды ғана емес, көлік, қоғамдық тамақтану, сауда, құрылыс, жергілікті өнім өндірісі және түрлі қызмет көрсету бағыттарын да қамтиды.
Туризм басқармасының мәліметінше, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында өңірдегі орналастыру орындары 203 787 адамға қызмет көрсеткен. Оның ішінде 17 080-і – шетелдік азаматтар. Қазіргі уақытта облыста жалпы сыйымдылығы 8 793 төсек-орын болатын 109 орналастыру нысаны бар. Сондай-ақ 24 туроператор жұмыс істеп, туристерге 274 бағыт ұсынылады.
Саланың даму қарқыны экономикалық көрсеткіштерден де байқалады. 2024 жылы орналастыру орындары 462,7 мың адамға қызмет көрсетсе, 2025 жылы бұл көрсеткіш 426,8 мың адамды құраған. Орналастыру қызметтерінің көлемі 2024 жылғы 18,6 млрд теңгеден 2025 жылы 20,6 млрд теңгеге дейін өсті. Ал 2026 жылдың екінші тоқсанының қорытындысы бойынша туризм саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 77,6 млрд теңгеге жетті. Басқарма өкілдері туристердің шығындары өзге де сабақтас салалардың дамуына ықпал ететінін атап өтті.
«Маңғыстау үшін туризм – табиғи және мәдени көрікті жерлерді таныстыру мүмкіндігі ғана емес, экономикалық дамудың маңызды бағыты. Әрбір туристік ағын қонақүйлерге, дәмханаларға, көлікке, сауда орындарына және жергілікті өнімдерге деген сұранысты арттырады. Соның нәтижесінде шағын және орта бизнес дамып, жаңа жұмыс орындары ашылады және салық түсімдері көбейеді. Біз бұл саланы өңір экономикасының мұнай-газ секторына тәуелділігін төмендетудің бір құралы ретінде қарастырамыз. Басты міндетіміз – тек жоғары маусымда емес, жыл бойы пайда әкелетін тұрақты туристік жүйе қалыптастыру», дейді басқарма өкілдері.
Төрт бағыт: табиғат, тарих, теңіз және оқиғалы туризм
Басқарма мамандарының бағалауынша, өңірдің ең үлкен әлеуеті экологиялық, мәдени-танымдық, жағажай және оқиғалы туризм бағыттарымен байланысты. Әсіресе Маңғыстаудың киелі мұралары ерекше маңызға ие. 2026 жылғы 25 шілдеде ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұра комитетінің 48-сессиясында «Маңғыстаудың жартастағы мешіттері мен киелі орындары» нысаны Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. Оның құрамына Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан үпі кешендері кіреді.
Жағажай туризмі Каспий теңізінің жағалауын игеру, Ақтаудағы «Жылы жағажай» аймағын дамыту және Кендірлі курортының әлеуетін арттырумен байланысты. Ал оқиғалы туризмнің негізін дәстүрлі «Амал келді – жыл келді» мерекесі, «Каспий – достық теңізі» халықаралық фестивалі, «Shubat Fest» гастрономиялық фестивалі және спорттық-экологиялық іс-шаралар құрайды.
Атап айтқанда, «Shubat Fest – 2026» фестиваліне 15 мыңнан астам адам қатысты. Сондай-ақ Caspian Sea Action Week және Tour de Bozjyra жобалары жүзеге асырылуда.
«Маңғыстау туристердің әртүрлі санатын қызықтыра алатынын көріп отырмыз. Бірі қайталанбас табиғи ландшафттар мен киелі орындарды көру үшін келсе, енді бірі Каспий жағалауын, мәдени іс-шараларды немесе гастрономиялық фестивальдерді таңдайды. Турист өңірде болған кезінде толыққанды демалыс тәжірибесін алуы үшін осы бағыттарды кешенді түрде дамыту маңызды. Маңғыстаудың киелі нысандарының ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енуі өңірді халықаралық деңгейде танытудағы маңызды оқиға болды. Алдағы уақытта туристік ағынды кеңейтіп, облыстың танымалдылығын арттыру үшін осы әлеуетті тиімді пайдалануды көздеп отырмыз», – деп атап өтті облыстық туризм басқармасында.
Кендірлі мен «Жылы жағажай»: жағалаудың келбетін өзгертетін жобалар
Өңірде туристік саланы жүйелі дамыту мақсатында 2025–2029 жылдарға арналған «Маңғыстау» туристік аймағын дамыту жөніндегі кешенді жоспар жүзеге асырылуда. Құжат тоғыз бағытты, 102 іс-шараны және 17 инвестициялық жобаны қамтиды. Негізгі туристік аумақтардың қатарында Кендірлі курорттық аймағы мен Ақтаудағы «Жылы жағажай» жағалау аймағы бар.
«Жылы жағажай» аумағында бірқатар ірі жоба қолға алынған. Олардың қатарында Tethys Aktau компаниясының гольф-клуб пен Swissotel қонақүйін салу жобасы, BAZIS-A компаниясының Aqualina Resort білім беру-сауықтыру орталығы және «НҰР» санаторий-курорттық кешені бар.
2025–2026 жылдары өңірде Wyndham Garden Aktau және Shahristan қонақүйлері пайдалануға беріліп, Omir Apartments кешені кеңейтілді. Сондай-ақ Aqqu Resort & Camp көпфункционалды орталығы ашылды. Бозжыра шатқалында заманауи визит-орталықтың құрылысы аяқталып, жол бойындағы сервистік орталық та жұмысын бастады.
«Инвестициялық жобалар өңірде заманауи туристік инфрақұрылымды біртіндеп қалыптастыруға мүмкіндік береді. Біз бизнес үшін қолайлы жағдай жасап, инженерлік желілер мен көлік қатынасын дамытып, жеке инвесторларды қолдау тетіктерін қарастырып жатырмыз. Әсіресе туристерді орналастырумен қатар, сапалы қызмет көрсету, абаттандыру және қолайлы логистиканы қамтамасыз ету қажет курорттық аумақтарға ерекше назар аударылады. Қазірдің өзінде ашылған қонақүйлер мен туристік орталықтар қонақтарды қабылдау мүмкіндігін кеңейтуде. Алдағы уақытта жоспарланған жобалар Маңғыстаудың ішкі және халықаралық туризм үшін тартымдылығын арттырады».
Маңғыстаудың Бозжыра, Торыш және Шерқала секілді табиғи көрікті жерлері саяхатшыларды тартатын негізгі орындардың қатарында. Сонымен бірге бұл аумақтарды дамыту ерекше тәсілді қажет етеді. Себебі Үстірт қыратының табиғи ландшафттары антропогендік жүктемеге өте сезімтал.
Басқармада табиғи нысандардағы туристік инфрақұрылымды бақылаулы экотуризм үлгісі бойынша дамыту жоспарланып отырғанын атап өтті. Визит-орталықтар, сервистік нысандар мен глэмпингтер экологиялық тұрғыдан осал аумақтардан қауіпсіз қашықтықта орналастырылады. Жобаларда жеңіл конструкциялар, автономды күн панельдері, сарқынды суларды биологиялық тазарту жүйелері және қоқысты сұрыптау қарастырылған.
Сонымен қатар туристік бағыттарды ретке келтіру көзделген. Топырақ эрозиясының алдын алу және жол талғамайтын көліктердің ретсіз қозғалысын шектеу мақсатында арнайы жолдар, белгіленген тұрақтар мен шолу алаңдары жасалады. Ұйымдастырылған джип-турлар далада бақылаусыз жүрудің орнын басуы тиіс.
«Табиғи туризмді дамыту Маңғыстаудың бірегей ландшафттарын сақтаумен қатар жүруі керек. Көліктердің бақылаусыз қозғалысы, келу ережелерінің бұзылуы және қалдықтармен дұрыс жұмыс істемеу қоршаған ортаға елеулі зиян келтіруі мүмкін екенін түсінеміз. Сондықтан ұйымдастырылған маршруттарды қалыптастыру, аялдау орындарын жабдықтау және табиғатты қорғау талаптарының сақталуын қамтамасыз ету маңызды. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда экологиялық тұрғыдан осал аймақтарға көлікпен кіруге, от жағуға және рұқсатсыз дрон ұшыруға шектеулер қойылған. Біздің мақсатымыз – табиғи нысандарды туристерге қолжетімді ете отырып, оларды келер ұрпаққа аман жеткізу», дейді мамандар.
Ақтаудан тыс туристік бағыттар: жаңа тартымды орындар
Туристік саланың дамуы біртіндеп облыс аудандарын да қамтып келеді. 2026 жылы Ақтаудан тыс аумақтарда саяхатшылар мен жергілікті тұрғындар үшін қосымша мүмкіндіктер ұсынатын жаңа нысандар ашылды.
Бозжыраға апаратын жол бойында туристік сервистік орталық жұмысын бастады. Мұнда алты жұмыс орны ашылған. Бейнеу ауданындағы Сыңғырлау ауылында тәулігіне 200 адамға дейін қабылдай алатын демалыс базасы іске қосылып, 20 жұмыс орны құрылды.
Шетпе ауылында Qazaq Camp туристік лагері ашылды. Оның аумағында 12 киіз үй мен жалпы сыйымдылығы 39 орын болатын төрт контейнерлік нөмір орналасқан. Мұнда жеті жұмыс орны ашылған.
Қазіргі уақытта облыста 109 орналастыру нысаны бар. Оның ішінде үш бес жұлдызды, бір төрт жұлдызды, үш үш жұлдызды және санаты жоқ 101 нысан жұмыс істейді.
Туристік бизнеске мемлекеттік қолдау «Туристік қызмет туралы» заңға сәйкес көрсетіледі. Атап айтқанда, туристік нысандарды салу мен реконструкциялауға, сыйымдылығы сегіз орыннан асатын көлік құралдарын сатып алуға жұмсалған шығындардың бір бөлігін өтеу, санитариялық-гигиеналық тораптарды күтіп ұстауды субсидиялау, сондай-ақ әрбір шетелдік турист үшін туроператорлардың шығындарын өтеу қарастырылған.
«Біз үшін туристік саланың тек Ақтауда ғана емес, облыс аудандарында да дамуы маңызды. Жаңа орналастыру нысандары мен сервистік орталықтар табиғи көрікті жерлерге сапарларды қолайлы етіп, жергілікті жерлерде жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар кәсіпкерлерге қолданыстағы мемлекеттік қолдау шаралары туралы ақпарат беріп, олардың жобаларын жүзеге асыруына көмектесеміз. Қонақ үйлер, демалыс базалары мен туристік лагерьлердің дамуы әртүрлі сұраныстағы саяхатшыларға ұсынылатын қызмет түрлерін кеңейтеді. Бұл туризмнен түсетін экономикалық тиімділіктің Маңғыстау аумағына біркелкі таралуына ықпал етеді».
Жаңа жұмыс орындары және қонақтық туризмнің әлеуеті
Басқарманың мәліметінше, қазіргі уақытта өңірдің туристік саласында 1 921 адам еңбек етеді. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 1 741 адам болған. Яғни жұмыспен қамту деңгейі 10,3 пайызға өскен. 2029 жылға дейін жоспарланған инвестициялық жобаларды жүзеге асыру нәтижесінде қосымша 400-ден астам жұмыс орны ашылуы тиіс.
Сонымен қатар статистикалық мәліметтер туристік ағынның толық көлемін қамтымайды. Жыл сайын Маңғыстауға туыстары мен достарының үйіне тоқтайтын шамамен 160–180 мың адам келеді. Басқарманың бағалауынша, бұл қонақ үйлер, тәуліктік жалға берілетін тұрғын үйлер мен біркүндік туристік сапарларды дамытуға мүмкіндік береді.
Ал түрлі оқиғалы іс-шаралар жергілікті өнімдерге, қолөнер бұйымдарына және гидтердің қызметіне деген сұранысты арттырады.
Жолдар, әуежайлар және көлік қолжетімділігі
Туризмнің одан әрі дамуының негізгі шарттарының бірі – көлік инфрақұрылымы. Кешенді жоспар аясында жолдарды салу және жаңғырту, әуежайлар мен теміржол вокзалдарын дамыту, туристерге қызмет көрсететін нысандарды жетілдіру көзделген.
2026 жылдың соңына дейін ұзындығы 4,6 шақырым болатын Өмірзақ – «Жылы жағажай» жолын, МАЭК су құбырынан Құрық портына дейінгі жолдың екінші кезеңін (34 шақырым), сондай-ақ «Сартас – Қапамсай» учаскесін және Бозжыраның жоғарғы шолу алаңына апаратын жолды аяқтау жоспарланып отыр.
Ал ұзындығы 108 шақырым болатын «Құрық – Кендірлі» жолының Тоқмақ мүйісі арқылы өтетін бөлігінің құрылысы 2028–2029 жылдарға жоспарланған.
Кендірлі жаңа әуежайының құрылысы жалғасып жатыр. Жұмыстарды 2026 жылғы желтоқсанда аяқтау көзделіп отыр. Сонымен қатар Маңғыстау және Бейнеу теміржол вокзалдары жаңартылуда. Шетпе теміржол вокзалы 22 шілдеде ашылды, ал МАЭК су құбырынан Құрық портына дейінгі жолдың бірінші кезеңі пайдалануға берілді.
Бұдан бөлек, алдағы жоспарларда Бозжырада визит-орталық салу, «Солдат» қоғамдық жағажайын ашу, Ақтау жағалауын абаттандыру және «Ақбота» саябағын қайта жаңғырту бар. Бұл жобалар көрікті жерлерге қатынауды жеңілдетіп, туристік маусымның мерзімін ұзартуға ықпал етуі тиіс.
Шетелдік туристер: жаңа нарықтар және өңірді таныту
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Маңғыстау облысына 17 080 шетелдік турист келген. Республика бойынша шетелдік туристер санының 2,6 пайызы өңірдің үлесіне тиесілі.
E-Qonaq жүйесінің мәліметінше, 1 қаңтар мен 5 қыркүйек аралығында облысқа 32 981 шетел азаматы келген. Олардың 25 438-і туристік және іскерлік мақсатта сапарлаған.
2026 жылға арналған мақсат – жалпы күтілетін 560 мың туристік ағынның ішінде 100 мың шетелдік турист тарту.
Ақтау әуежайы аптасына он ішкі және он халықаралық бағыт бойынша 160 рейске қызмет көрсетеді. Халықаралық бағыттар қатарында Баку, Үрімші, Ыстанбұл, Тбилиси, Кутаиси, Анталия, Дубай, Ереван, Қазан және Нөкіс қалалары бар. 2026 жылдың маусым айынан бастап Ақтау – Батуми және Ақтау – Үрімші бағыттары бойынша рейстер ашылды.
Теміржол қатынасы жеті ішкі және екі халықаралық бағытты – Астрахань мен Нөкісті қамтиды.
Өңір халықаралық медиа және кәсіби алаңдар арқылы да таныстырылып келеді. Туризм басқармасы атаған жобалар мен іс-шаралардың қатарында Netflix және «Pack Sell Go» бағдарламасы, Джеки Чанның қатысуымен түсірілетін халықаралық фильм, НТВ арнасының «Поедем, поедем!» бағдарламасы, қытайлық блогер Тао Таоның ақпараттық туры, TBEX Asia 2026 және DRV Destination Forum 2026 алаңдары бар.
Сонымен қатар Ақтауға 2030 жылға арналған Экономикалық ынтымақтастық ұйымының туристік астанасы мәртебесі берілді.
«Маңғыстауды халықаралық нарықта таныту туристік компаниялармен, блогерлермен, бұқаралық ақпарат құралдарымен және салалық кәсіби алаңдармен жүйелі жұмыс жүргізуді талап етеді. Біз туристер келетін елдердің географиясын кеңейтуге ұмтыламыз. Бұл ретте Еуропа елдеріне, Қытайға, Әзербайжанға, Грузияға, Түркияға, Парсы шығанағы мемлекеттеріне, Ресей мен Орталық Азия елдеріне ерекше назар аударылады. Тікелей әуе рейстері мен қолайлы бағыттар туристің сапарға шығу туралы шешіміне әсер ететіндіктен, көлік қолжетімділігі маңызды рөл атқарады. Халықаралық іс-шаралар кәсіби қауымдастықты өңірдің мүмкіндіктерімен таныстырып, жаңа серіктестіктер орнатуға жол ашады. Инфрақұрылымды дамыту мен Маңғыстауды халықаралық деңгейде таныту нәтижесінде шетелдік туристер ағыны одан әрі артады деп сенеміз», деді мамандар.
2029 жылға дейінгі мақсаттар: туристер, инвестициялар және жұмыс орындары көбейеді
Үкіметтің №572 қаулысымен 2025–2029 жылдарға арналған «Маңғыстау» туристік аймағын дамыту жөніндегі кешенді жоспар бекітілген.
2029 жылға қарай ішкі туристер санын 430 мыңнан 520 мыңға дейін, келуші туристер санын 89 мыңнан 143 мыңға дейін арттыру жоспарланып отыр. Ал салада жұмыспен қамтылғандар саны 1,7 мыңнан 2,7 мың адамға дейін өсуі тиіс. Бес жыл ішінде жеке инвестициялар көлемі шамамен 199 млрд теңгені құрамақ.
Негізгі экономикалық көрсеткіштердің бірі – өңір экономикасындағы туризм үлесін 2,2 пайыздан 3,6 пайызға дейін арттыру. Басқарма саладағы нәтижелерді туристер саны, көрсетілген қызмет көлемі, инвестициялар және ашылған жұмыс орындары секілді бірнеше көрсеткіш бойынша бағалайды.
Сонымен бірге ведомство жекелеген бағыттардағы нәтижелер әзірге біркелкі емес екенін мойындайды. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында көрсетілген қызмет көлемі 16 пайызға өсіп, 8,5 млрд теңгеге жеткен. Ал жұмыспен қамту көрсеткіші 2026 жылға арналған межеден асып түскен. Дегенмен шетелдік туризм көрсеткіштері әзірге жоспардан төмен. Басқарма өкілдері алдағы өсімді жаңа әуежайдың іске қосылуымен және Бозжыраға апаратын жолдардың аяқталуымен байланыстырады.
«2029 жылға қарай туристік ағынды, жеке инвестициялар көлемін және саладағы жұмыс орындарының санын едәуір арттыруды көздеп отырмыз. Біз үшін келетін туристердің саны ғана емес, туризмнің өңір экономикасы мен тұрғындардың әл-ауқатына тигізетін әсері де маңызды. Қазірдің өзінде қызмет көрсету көлемі мен жұмыспен қамту деңгейінің өскені байқалады. Алайда шетелдік туризм бойынша әлі де атқарылатын жұмыс көп. Кендірлі әуежайын дамыту және табиғи көрікті жерлерге апаратын жолдарды салу секілді инфрақұрылымдық жобалардың аяқталуы салаға қосымша серпін береді. Біз туризмді өңір экономикасының тұрақты құрамдас бөлігіне айналатын ұзақ мерзімді бағыт ретінде қарастырамыз», деді туризм саласының мамандары.
Маңғыстауда туризмді дамыту – тек қонақүйлер салу мен жаңа туристік бағыттарды қалыптастыру ғана емес. Бұл сала қолжетімді жолдарды, сапалы сервисті, табиғи және мәдени мұраны сақтауды, кәсіпкерлерді қолдауды және өңірді жүйелі түрде танытуды талап етеді.
Бірегей табиғи ландшафттар, киелі ескерткіштер, Каспий теңізінің жағалауы мен түрлі оқиғалы жобалар облыстың туристік әлеуетінің негізін қалыптастырып отыр.
