Ақтауда инклюзивті білім беру мамандарының әдістемелік бірлестігі құрылды
OTPANNEWS.KZ – Ақтау қаласындағы №7 мектеп-лицейде ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен жұмыс істейтін бейінді мамандардың әдістемелік бірлестігі құрылды. Жаңа құрылым педагогтер, психологтер, дефектологтер мен логопедтердің өзара байланысын нығайтуға бағытталған.
Бірлестіктің жетекшісі Эльвира Удемамедова жаңа бастама оқушылардың оқу барысындағы қиындықтарын дер кезінде анықтап, олардың жеке білім беру бағытын түзетуге қалай көмектесетінін айтып берді.
– Эльвира Халитқызы, мектепте әдістемелік бірлестіктер құру – қалыпты тәжірибе. Сіздер құрған бірлестіктің ерекшелігі неде?
– Әдістемелік бірлестік ұғымы жаңалық емес. Мектепте математика, физика және басқа да пән мұғалімдерінің бірлестіктері бар. Алайда менің білуімше, Ақтауда бейінді мамандардың басын қосатын мұндай әдістемелік бірлестік басқа мектептерде жоқ. Бұл идея педагогикалық консилиум барысында туындады. Біз дефектолог, логопед, педагог-ассистент, психолог, оқу ісі жөніндегі директордың орынбасары және ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар оқитын сыныптардың жетекшілері арасындағы байланысты нығайту қажет деген шешімге келдік. Осы салада жұмыс істей жүріп, мамандар арасындағы өзара байланыстың кейде жеткіліксіз екенін байқадық. Әрқайсысы өз бағдарламасы бойынша жұмыс істейді. Әрине, мамандар сынып жетекшілерімен, пән мұғалімдерімен және психологтермен кеңеседі. Дегенмен нақты бір балаға қатысты кері байланыс әрдайым дер кезінде берілмейді. Сондықтан арнайы бақылау парақтарын әзірлеуді ұсындық. Онда әр маман өз байқауларын, ескертпелерін және баланың оқу барысында кездескен қиындықтары туралы ақпаратты тіркей алады. Дефектолог, логопед, пән мұғалімдері мен сынып жетекшісі баланың қандай мәселелерге тап болғанын жазады. Бастауыш сыныптарда негізгі пәндерді жүргізетін мұғалім де өз бақылауларын енгізеді. Инклюзивті білім беру барысында қиындықтар көбіне бастауыш буында кездеседі. Сондықтан бақылау парақтарына педагог-ассистент те өз мәліметтерін енгізеді. Ол мінез-құлқында қиындықтары бар балаларды сүйемелдейді. Нәтижесінде маман бақылау парағын алған кезде оқушымен бұған дейін кім жұмыс істегенін, қандай қиындықтар байқалғанын және не нәрсеге назар аудару керектігін бірден көре алады. Кейін құжат маған беріледі. Мен әрі қарай қандай әрекет жасау керектігін анықтаймын. Егер баланың білім алу бағытын қайта қарау қажет болса, мәселені педагогикалық консилиумға шығарамыз немесе тиісті маманға жолдаймыз. Біздің ойымызша, жыл бойына жасалған бір бағдарламаны еш өзгеріссіз орындау дұрыс емес. Баланың дамуы әрдайым біркелкі жүрмейді. Сондықтан бағдарламаға қажетті түзетулерді уақытында енгізіп отыру керек. Кейбір әдістемелік ұсынымдарда бағдарламаны әр үш ай сайын қайта қарау қарастырылған. Баланың даму динамикасын үнемі бағалап, қандай өзгерістер қажет екенін, қандай түзету сабақтарын қосу керектігін және қайсысы белгілі бір кезеңде қажет болмай қалғанын анықтау маңызды. Барлық маман үйлесімді жұмыс істегенде, мұндай шешімдер де жылдам қабылданады. Ең бастысы – бұл баланың мүддесі үшін жасалады.
– Демек, баланы үнемі бақылап, қажетті түзетулерді уақытында енгізу маңызды. Жаңа бірлестік бұл жұмысты жүйелеуге көмектесіп жатыр ма?
– Әрине. Жұмысымыздың тиімділігі артып, мамандар арасындағы байланыс нығайды. Біз жиі жиналып, кездесулер өткіземіз. Сонымен қатар бір-біріміздің жұмыс кестемізді жақсырақ білетін болдық. Бұл ортақ жұмысқа қолайлы уақыт таңдауға және сабақ кестесіндегі қолайсыздықты болдырмауға мүмкіндік береді. Жоғарыда айтқанымдай, кейде мамандар психологиялық-медициналық-педагогикалық консультацияның ұсынымдары негізінде жасалған бағдарлама бойынша ғана жұмыс істеу керек деп ойлайды. Алайда сынып жетекшісі, дефектолог және әдістемелік бірлестік жетекшісі өзара тығыз байланыста болуы өте маңызды. Мысалы сынып жетекшісі сабақ кезінде баланың белгілі бір қиындықтарын байқап, оны бақылау күнделігіне тіркейді. Сондай-ақ дефектологтың сабағында баланың танымдық қабілетінің қай тұсына назар аудару керектігін көрсете алады. Психикалық дамуы тежелген балаларды оқу барысында қолдауда дефектологтың рөлі ерекше. Әрине, бұл логопед пен психологтің маңызын төмендетпейді. Олардың да жұмысы қажет. Дегенмен ПДТ бар балалармен жұмыс істегенде дефектологиялық сүйемелдеуге айрықша көңіл бөлінеді. Оқытуды жекелендіру кезінде дефектолог пән мұғалімдерінің күнтізбелік-тақырыптық жоспарымен танысып, басқа мамандардың сабақтарында қандай жұмыстар жүргізіліп жатқанын да ескеруі керек. Егер бала оқу бағдарламасын меңгеруде қиналса, материалды игере алмаса немесе белгілі бір тақырыпты түсінбесе, дефектолог оның танымдық ерекшеліктеріне қарай қиындықтарды еңсеруге көмектеседі. Мысалы, жаңа тақырыпты өтпес бұрын баланы алдын ала дайындай алады. Сонымен қатар мектеп дефектологі мен түзету орталығындағы маманның міндеттері әртүрлі екенін түсіну қажет. Мектепте дефектолог, логопед және психолог баланың оқу бағдарламасын меңгеруіне, қажетті дағдыларын біртіндеп дамытуына және білім алудағы қиындықтарды жеңуіне көмектеседі. Өйткені мектептің негізгі міндеті – білім беру.
– Психикалық дамудың тежелуі диагнозын алып тастауға қаншалықты жиі қол жеткізуге болады?
– Бұл жерде әр баланың жеке ерекшеліктерін ескеру керек. Барлығына ортақ қорытынды жасауға болмайды. Бізге ПМПК қорытындысында психикалық дамудың тежелуі немесе психикалық-сөйлеу дамуының тежелуі көрсетілген балалар келеді. Алайда олардың даму ерекшеліктері мен қиындықтарының себептері әртүрлі болуы мүмкін.
Қазір аутизм спектрінің бұзылыстары бар балаларға, соның ішінде оларды сүйемелдеу, инклюзияны қолдау кабинеттерін ұйымдастыру және педагог-ассистенттер бөлу мәселелеріне көп көңіл бөлінеді. Бірақ психикалық дамуы тежелген, мектеп бағдарламасын меңгеруде жүйелі көмекке мұқтаж балаларды да назардан тыс қалдыруға болмайды. Бала мектепке алғаш келген кезде қажетті дағдыларды дамытуға және оқу барысындағы кейбір қиындықтарды біртіндеп еңсеруге мүмкіндік болады. Кей жағдайда дер кезінде көрсетілген қолдаудың арқасында айтарлықтай оң нәтижеге қол жеткізуге болады. Мысалы бала сөйлемнің басын түсінгенімен, фонематикалық қабылдау мен ақпаратты өңдеудегі қиындықтарға байланысты оның жалғасын түсінбей қалуы мүмкін. Кейбір балаларда эмоциялық-еріктік салаға қатысты қиындықтар кездеседі. Мұның бәрі оқу қарқынына және материалды меңгеруіне әсер етеді. Клиникалық тәжірибеде психикалық дамудың тежелуінің конституциялық, церебральды-органикалық, соматогендік және психогендік төрт түрі ажыратылады. Оның түрін анықтау және баланың жағдайын бағалау медициналық мамандардың, соның ішінде неврологтердің құзыретіне жатады. Біз даму ерекшеліктері әртүрлі деңгейде байқалатын балалармен жұмыс істейміз. Оқу қиындықтарын еңсеру мүмкіндігі мен баланың даму динамикасын мамандардың қорытындыларына және көрсетілген педагогикалық көмектің нәтижесіне сүйене отырып, жеке бағалау қажет. Сонымен қатар интеллектуалдық даму ерекшеліктерінің шекаралық жағдайларына қатысты мәселелерге ерекше сақтықпен қарау керек. Бұрын халықаралық жіктемеде «минималды ми дисфункциясы» деген ұғым қолданылған. Ол белгілі бір даму қиындықтарын, мысалы, кейбір дағдыларды меңгеруде құрдастарынан сәл кешеуілдеуді немесе даму жетілмегендігін сипаттау үшін пайдаланылған. Дегенмен мұндай ерекшеліктерді бір ғана белгіге қарап бағалауға болмайды. Ол үшін кешенді тәсіл қажет. Оқытуды дұрыс ұйымдастырып, тұрақты қолдау көрсетіп, қажетті түзету сабақтарын таңдаса, балаға қиындықтарды жеңуге көмектесуге болады. Бұл ретте оның мүмкіндіктерін ескеріп, шамадан тыс жүктеме түсірмеу маңызды. Өйткені артық жүктеме баланың шаршауына әкелуі мүмкін. Сондықтан мамандардың бірлесіп жұмыс істеуіне ерекше мән береміз. Қажет болған жағдайда баламен қосымша жұмыс істейтін репетиторлармен де байланыс орнатуға тырысамыз. Біздің жетекшіміз үнемі: «Репетиторлармен байланысып, баланың сабақта өзін қалай көрсететінін сұраңыздар», – деп ескертіп отырады. Менің ойымша, бұл тәжірибе ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен жұмыс істеуде ғана емес, жалпы білім беру саласында да пайдалы. Педагогтер мен басқа мамандар өзара ақпарат алмасқанда, баланың оқу материалын қалай меңгеретінін, қандай өзгерістер болып жатқанын және қандай тапсырмаларды өз бетінше орындай алатынын жақсырақ түсінеді. Ең бастысы – тек өз бағдарламаңды орындау емес, баланың өзін түсіну, оның қажеттіліктерін анықтау және дер кезінде қажетті көмек көрсету.
– Әңгімеңізге рақмет!
