Референдумнан кейін еліміздің саяси, мәдени ахуалы қалай өзгереді?

2026 жылғы 15 наурызда Қазақстан Республикасының азаматтары жаңа Конституцияны қабылдау жөніндегі республикалық референдумда шешім қабылдайды. Бұл тарихи сәт елдің саяси жүйесін, әлеуметтік-экономикалық дамуын және мәдени өмірін түбегейлі трансформациялауға бағытталған маңызды қадам болып отыр. Жаңа Ата заң жобасы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен және қоғамның кең ауқымды қатысуымен әзірленді. Енді оның ықпалы еліміздің әр саласында қалай көрініс табатынын талдап көрейік.

Саяси жүйенің жаңғыруы

Жаңа Конституцияның ең ірі саяси жаңалығы – бір палаталы Парламент, немесе Құрылтайдың құрылуы. 145 депутаттан тұратын бұл орган пропорционалды сайлау жүйесі бойынша сайланады, бұл партиялардың институционалдық рөлін күшейтіп, олардың қоғам алдындағы жауапкершілігін арттырады. Саяси жүйенің трансформациясы биліктің ашықтығын қамтамасыз етіп қана қоймай, шешім қабылдау үдерісінде азаматтардың рөлін де күшейтеді.

Вице-Президент институтының енгізілуі және Қазақстан Халық Кеңесінің құрылуы қоғамдық диалогқа жаңа серпін береді. Бұл саяси шешімдердің тек билік органдары деңгейінде емес, азаматтар мен қоғамдық ұйымдар қатысуымен қабылдануын қамтамасыз етеді. Жалпы, саяси жүйенің жаңғыруы тұрақтылықты сақтап, басқарудың тиімділігін арттыра отырып, қоғамда сенім деңгейін көтереді.

Әлеуметтік-экономикалық даму бағыттары

Жаңа Конституция экономиканың әр өңірін дамытуға арналған арнаулы құқықтық режимдер мен «қарқынды дамитын қала» ұғымын енгізеді (5 бап). Бұл өңірлік даму мен инвестициялық саясатты жандандырып, жергілікті экономиканың қарқынды өсуін қамтамасыз етеді. Арнаулы құқықтық режимдер мемлекеттік басқару мен сот жүйесінің жұмыс істеу ерекшеліктерін де ескереді, бұл бизнесті жүргізудің ашықтығын арттырады.

Барлық меншік түрлері тең қорғалады және қоғам мен мемлекет мүддесіне сай пайдаланылуы тиіс (8 бап). Сонымен қатар, жеке меншікке, мұрагерлік құқыққа және кәсіби қызмет бостандығына кепілдік беріледі, монополиялық қызмет заңмен реттеледі, жосықсыз бәсекеге тыйым салынады (29 бап). Мұның барлығы экономикалық белсенділікті арттырып, азаматтарға меншікті қорғау арқылы сенімді бизнес-қоршаған орта құруға мүмкіндік береді.

Мәдени және әлеуметтік құндылықтар

Жаңа Конституцияда тарихи және мәдени мұраларды сақтау азаматтардың міндеті ретінде белгіленген (40 бап). Бұл мәдени саясаттың негізгі бағытын айқындап, ұлттық бірлікті нығайтуға, тарихи ескерткіштер мен мәдени ескерткіштерді қорғауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, Конституцияда отбасы құндылықтарын, әйелдер мен балалардың құқықтарын қорғау күшейтілген. Дін мен мемлекет рөлі айқын бөлінген, білім беру жүйесі зайырлы сипатқа ие. Бұл әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етіп қана қоймай, адам капиталын дамытудың стратегиялық негізін қалайды.

Референдумнан кейін қабылданатын жаңа Конституция Қазақстанның саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени ахуалына терең ықпал етеді. Саяси жүйе тиімді, ашық және азаматтық қатысуға негізделген құрылымға айналады. Әлеуметтік-экономикалық саясат адам капиталын дамытуға, инновация мен ғылымға басымдық беруге бағытталады, экономиканың әр өңірінде арнаулы құқықтық режимдер енгізіледі, меншікті қорғау мен кәсіпкерлік еркіндік күшейеді. Мәдени салада ұлттық бірлік пен тарихи-мәдени мұраны сақтау басты қағидат болып қалыптасады.

Осылайша, жаңа Конституция Қазақстанның халықаралық аренадағы беделін арттырып, елдің тұрақты және прогрессивті даму стратегиясын бекітеді. Бұл реформаның басты ерекшелігі – азаматтардың құқықтары мен бостандықтары, қоғамдағы келісім мен әділеттілікті сақтау, сондай-ақ елдің ұзақ мерзімді дамуына жол ашу.

Автор: Нұр Ғалым