Құрылтайдың қызметі қалай кеңейеді?
Қазақстандағы Құрылтай сайлауы – елдің саяси жүйесін жаңғыртуға бағытталған конституциялық реформалардың маңызды кезеңі. Жаңа саяси модельдің басты ерекшелігі – заң шығару жүйесін жетілдіру, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру және халықтың билікке деген сенімін нығайту. Осы тұрғыдан алғанда, Құрылтайдың қызметінің кеңеюі мемлекеттік институттардың жаңа сапалық деңгейге көтерілуіне ықпал ететін маңызды қадам ретінде бағаланады.
Қазіргі кезеңде әлем елдері мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру үшін заң шығару институттарын жаңғыртуға басымдық беруде. Қазақстан да осы үрдістен шет қалған жоқ. Құрылтайдың жаңа үлгісі заң қабылдау үдерісін оңтайландырып қана қоймай, мемлекеттік шешімдердің ашықтығы мен сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Бұрын бірнеше деңгейден өтетін заң жобалары енді біртұтас заң шығарушы орган аясында жан-жақты қаралып, қоғам сұранысына жедел жауап бере алатын жүйе қалыптасады.
Құрылтайдың өкілеттігінің кеңеюі ең алдымен заң шығару қызметінің күшеюінен көрінеді. Депутаттар тек заң қабылдаумен шектелмей, олардың сапасына, орындалуына және қоғамға тигізетін әсеріне де жауапты болады. Бұл заңдардың өміршеңдігін арттырып, құқықтық реформалардың тиімді жүзеге асуына ықпал етеді. Сонымен қатар мемлекеттік бағдарламалардың орындалуы мен бюджеттің игерілуіне қатысты парламенттік бақылау тетіктері де күшейіп, Үкіметтің есептілігі жаңа деңгейге көтеріледі.
Жаңа модель саяси партиялардың жауапкершілігін де айтарлықтай арттырады. Сайлауалды бағдарламалардағы уәделер енді нақты заңнамалық бастамалар арқылы жүзеге асырылуға тиіс. Партиялар халықтың сеніміне ие болу үшін тек сын айтумен шектелмей, нақты ұсыныстар әзірлеп, мемлекеттік саясатты қалыптастыруға белсенді қатысуы қажет болады. Бұл өз кезегінде саяси бәсекелестіктің сапасын арттырып, кәсіби әрі жауапты депутаттық корпустың қалыптасуына жол ашады.
Құрылтай қызметінің кеңеюі азаматтық қоғам үшін де жаңа мүмкіндіктер береді. Сарапшылар, қоғамдық ұйымдар және белсенді азаматтар заң жобаларын талқылауға кеңінен қатысып, мемлекеттік шешімдердің қабылдануына өз пікірін білдіре алады. Бұл заң шығару процесінің ашықтығын қамтамасыз етіп, қоғам мен билік арасындағы өзара сенімді нығайтады. Демек, Құрылтай тек депутаттардың жұмыс алаңы емес, қоғам пікірін ескеретін ашық саяси институтқа айналмақ.
Қазақ халқының тарихында құрылтай ерекше орын алған. Ел тағдырына қатысты маңызды мәселелер дәл осы құрылтайларда талқыланып, ортақ шешім қабылданған. Бүгінгі Құрылтай да сол тарихи сабақтастықтың заманауи көрінісі ретінде бағалануда. Алайда қазіргі Құрылтайдың ерекшелігі – ол дәстүрлі құндылықтарды сақтай отырып, демократиялық қағидаттарға негізделген заманауи заң шығару институты ретінде қалыптасып келеді.
Алдағы Құрылтай сайлауы осы өзгерістердің қаншалықты тиімді жүзеге асатынын айқындайтын маңызды саяси науқан болмақ. Себебі бұл сайлау арқылы жаңа өкілеттіктерге ие болатын депутаттар елдің құқықтық, әлеуметтік және экономикалық дамуына тікелей ықпал етеді. Сондықтан Құрылтайдың қызметінің кеңеюі – жай ғана институционалдық өзгеріс емес, Қазақстандағы саяси мәдениетті жаңғыртып, жауапты мемлекеттік басқаруды қалыптастыруға бағытталған ұзақмерзімді реформа. Оның басты мақсаты – халықтың мүддесін барынша тиімді қорғайтын, ашық әрі есеп беретін заң шығару жүйесін қалыптастыру.
