14:38, 10 қараша 2026
Кибербуллинг – қоғамның өзекті мәселесі
OTPANNEWS.KZ – Қазіргі таңда интернет пен әлеуметтік желілер күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналды. Алайда цифрлық кеңістіктің мүмкіндіктерімен қатар, оның қаупі де артып келеді. Соның бірі – кибербуллинг, яғни интернет арқылы адамды қорлау, кемсіту, қорқыту, ар-намысына тиетін пікірлер жазу және жеке мәліметтерін рұқсатсыз тарату. Бұл мәселе әсіресе жасөспірімдер арасында жиі кездесіп, қоғамның алаңдаушылығын тудырып отыр. Осы тақырып аясында психолог Ақбөбек Айтуғановамен тілдесіп көрдік.Кибербуллингтің жай буллингтен басты айырмашылығы қандай?Басты айырмашылығы – оның белгілі бір орынмен немесе уақытпен шектелмеуінде. Жәбірленуші мектепте, үйде немесе қоғамдық орында жүрсе де, әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы қысымға ұшырайды. Кей жағдайда жарияланған қорлайтын жазбалар мен суреттер қысқа уақыт ішінде көпшілікке тарап, адамның психологиялық жағдайына кері әсер етуі мүмкін.Кибербуллинг қандай әрекеттерден көрінеді?Кибербуллинг әртүрлі жолмен жасалады. Бірақ оның қай түрі болмасын адамның психологиялық жағдайына әсер етпей қоймайды. Атап айтқанда:Әлеуметтік желіде адамның сырт келбетін, мінезін немесе жеке ерекшеліктерін мазақ ету;Қорлайтын, кемсітетін пікірлер мен хабарламалар жазу;Жалған ақпарат таратып, адамның беделіне нұқсан келтіру;Жеке фотосуреттері мен мәліметтерін рұқсатсыз жариялау;Қоқан-лоқы көрсету, қорқыту және әдейі топ болып қысым жасау.Мұндай әрекеттер адамның өзіне деген сенімін төмендетіп, күйзеліске, әлеуметтік ортадан оқшаулануға және психологиялық қиындықтарға әкелуі мүмкін. Әсіресе жасөспірімдер үшін мұндай қысымның салдары ауыр болуы ықтимал.Кибербуллингпен қалай күресу керек?Ең алдымен, интернеттегі қорлау әрекеттеріне бейжай қарамау маңызды. Егер адам кибербуллингке тап болса, қорлайтын хабарламалар мен пікірлердің скриншоттарын сақтап, аккаунтты бұғаттауы және әлеуметтік желі әкімшілігіне шағымдануы қажет.Ал балалар мен жасөспірімдерге қатысты мұндай жағдайларда ата-ананың қолдауы ерекше маңызды. Баланың интернеттегі белсенділігіне бақылау жасаумен қатар, онымен сенімді қарым-қатынас орнатып, кез келген мәселені ашық айтуына мүмкіндік беру керек.Кибербуллингке тап болған жағдайда қайда хабарласу керек?Қазақстанда интернеттегі қорлау мен қудалауға тап болған азаматтар тиісті мекемелерден көмек сұрай алады.Атап айтқанда, 111 байланыс орталығына балалар мен жасөспірімдер, сондай-ақ олардың ата-аналары хабарласып, психологиялық және құқықтық көмек алуына болады. Ал интернет арқылы қорқыту, бопсалау, қоқан-лоқы көрсету немесе өзге де құқық бұзушылықтар орын алса, 102 нөмірі арқылы полицияға жүгінуге болады. Адамның өмірі мен денсаулығына тікелей қауіп төнген жағдайда 112 шұғыл қызметіне хабарласу қажет.Егер кибербуллинг оқушыға қатысты болса, ата-анасы мектеп әкімшілігіне, сынып жетекшісіне немесе білім беру ұйымының психологына да өтініш білдіре алады. Сонымен қатар қорлайтын жазбалар мен парақшаларға әлеуметтік желі әкімшілігі арқылы шағым түсіруге болады.Кибербуллинг – тек жәбірленушінің немесе оның отбасының мәселесі емес. Бұл – қоғам болып назар аударуды қажет ететін өзекті мәселе. Интернеттегі әрбір пікір мен әрекеттің артында тірі адам тұрғанын ұмытпаған жөн. Виртуалды кеңістікте де адамгершілік пен жауапкершілік сақталуы тиіс. Себебі экранның ар жағындағы сөз де адамның жанына жара салуы мүмкін.– Сұхбаттасқаныңызға рақмет!
