Элизабет Тұрсынбаева: «Ақтауда чемпион тәрбиелеуге барлық мүмкіндік бар»

Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионатының күміс жүлдегері Элизабет Тұрсынбаева Ақтау қаласында он күндік шеберлік сабағын өткізіп жатыр. Әлемдік аренада Қазақстан намысын қорғаған әйгілі спортшы бүгінде бапкерлік бағытта еңбек етіп, жас мәнерлеп сырғанаушылардың шеберлігін шыңдауға үлес қосуда. Бес жыл бұрын кәсіби спорттағы мансабын аяқтаған Элизабет Тұрсынбаева Маңғыстау өңіріне алғаш рет келгенін айтып, Ақтаудағы оқу-жаттығу жиынының маңыздылығына тоқталды. Bauyr Arena мұз айдынында өткен сұхбат барысында ол спорттағы жолы, бапкерлік қызметі, Қазақстандағы мәнерлеп сырғанаудың дамуы және жас спортшыларға берер кеңесі туралы әңгімеледі. - Элизабет, Ақтауға қош келдіңіз! Бұл Маңғыстауға алғаш рет келуіңіз бе?- Иә, алғаш рет келдім. Осында келгеніме екі-ақ күн болды. Қаланы толық аралап үлгерген жоқпын. Дегенмен ең алғаш көзіме түскені - Каспий теңізі. Әзірге жағалауына барып үлгермедім, бірақ оны жақыннан көруді асыға күтіп жүрмін.- Қазақстанның өзіңіз барып көрмеген өңірлері әлі де көп шығар?- Иә, еліміздің мен көрмеген жерлер жетерлік. Алдағы уақытта оларды аралап, жақынырақ танысамын деген ойдамын. - Конькиді алғаш рет неше жасыңызда кидіңіз?- Бес жасымда. - Демек, өміріңіздің басым бөлігі мәнерлеп сырғанаумен байланысты болды ғой?- Солай деуге болады. Кәсіби спорттағы мансабымды 2021 жылы аяқтадым. Бірақ мәнерлеп сырғанаудан алыстаған емеспін. Жалпы осы спорт түріне жиырма жылдан астам өмірімді арнадым. Әлі де өмірім мұз айдынымен байланысты болатынына сенімдімін.- Осынша жылғы спорттық жолыңызда ең қиын кезең қайсы болды?- Шынын айтсам, ешқашан оңай болған емес. Спорттағы әр кезеңнің өз қиындығы бар. Әсіресе 2017-2020 жылдар аралығы өте ауыр өтті. Кәсіби спорт денсаулыққа оң әсер ететін сала емес. Үнемі бір жерің ауырып жүреді, соған қарамастан жаттығуға, жарысқа шығуға тура келеді. Кейде жарақатпен, кейде ауырсынуды жеңіп өнер көрсетесің. Бұл - кәсіби спорттың ажырамас бөлігі.- Физикалық жүктемеден бөлек, психологиялық қысым да болады ғой?- Әрине. Бірақ бес жастан бастап спортпен айналысқан соң, оған біртіндеп үйреніп кетесің. Кейін бұл қалыпты нәрсе сияқты көрінеді. Қазір өткен өміріме қарап отырып, сол кезде арқалаған жауапкершіліктің қаншалықты үлкен болғанын түсінемін. Әлем чемпионаты, Олимпиада сияқты жарыстарға қатысу - жас спортшы үшін өте ауыр жүк.- Осындай қиындықтарды қалай еңсердіңіз?- Оның жалғыз жолы - еңбек. Барлығы жаттығудан басталады. «Жаттығуда тер төксең, жарыста жеңіл болады» деген сөз бекер айтылмаған. Егер жеткілікті дайындалсаң, жарыс кезінде өзіңді әлдеқайда сенімді сезінесің. Бұл жерде бұлшықет жадының да рөлі зор.Кейде жарыс алдында қатты қобалжисың. Бірақ мұзға шыққан соң, жаттығуда қанша рет қайталаған қозғалыстарың өздігінен орындала бастайды. Кейін соның бәріне қарап өзің де таңғаласың. Мұның бәрі күнделікті еңбектің нәтижесі.- Сізге күш пен шабыт беретін не?- Мен үшін ең үлкен шабыт - нәтиже. Күн сайынғы еңбектің ақталғанын көру.Әр спортшы өз мүмкіндігін толық көрсеткісі келеді. Сондықтан барлығының өтеуі болғанын қалайсың.- Демек, сіз үшін басты мақсат - мінсіз өнер көрсету ме?- Иә. Ең бастысы - өзіңе байланысты дүниенің бәрін мінсіз орындау. Егер мақсат болмаса, мұзға шығудың да мәні жоқ.- Кейбір жаттықтырушылардың өте талапшыл болатыны белгілі. Мұндай жағдайда жұмыс істеу қиын емес пе?- Мен бала күнімнен сондай ортада өскендіктен, оны қалыпты қабылдаймын. Дегенмен кез келген жағдайда тепе-теңдік болуы керек деп есептеймін. Тек ұрысып, қысым көрсете беру дұрыс емес. Балаға мақтау да қажет. Кейде бір ауыз жылы сөздің өзі үлкен мотивация береді. Спортшы өзіне артылған сенімді ақтағысы келеді. Сондықтан жақсы жаттықтырушының қолында талап та, қолдау да қатар жүруі тиіс.- Қазір өз академияңызды аштыңыз. Енді шәкірт тәрбиелеп жатырсыз. Өзіңіздің философияңыз қалыптасты ма?- Ондай деңгейге жеттім деп айта алмаймын. Жақсы спортшы болу мен жақсы жаттықтырушы болу – екі бөлек дүние. Керемет спортшының үздік бапкер болуы міндетті емес. Сол сияқты атақты жаттықтырушының өзі кәсіби спортшы болмауы да мүмкін. Қазір біз балаларға өз тәжірибемізді беруге тырысамыз. Бірақ мен әлі де үйреніп жүрмін.- Қазір өз академияңыз арқылы балаларды жаттықтырып жүрсіз. Қазақстандағы жас спортшылармен жұмыс істеудің ерекшелігін байқадыңыз ба?- Әр елдің өзіндік ерекшелігі болады. Қазақстанда балалармен ғана емес, олардың ата-аналарымен де тығыз жұмыс істеуге тура келеді. Байқағаным, кейбір ата-аналар баласын ерекше қорғаштайды. Егер бірдеңе ойдағыдай болмай жатса, оның себебін көбіне жаттықтырушыдан іздейді. Ал бұл спортта нәтиже тек бапкерге ғана байланысты емес. Спортшының өзінің ынтасы, еңбегі, тәртібі де үлкен рөл атқарады.- Бүгінгі жаттығудан кейін балалар туралы алғашқы әсеріңіз қандай болды?- Балалардың ынтасы жақсы. Бірақ спортта ең бастысы – тәртіп. Тәртіп дегеніміз бір күн немесе бір апта ғана емес, ол күн сайын қалыптасатын әдет. Оған тек жаттықтырушы емес, ата-ана мен спортшының өзі де жауапты болуы керек. Егер осы үш тарап бір мақсатқа жұмыс істесе, нәтиже міндетті түрде болады- Өзіңіз кішкентай кезіңізден өте қатаң тәртіппен өстіңіз. Бұл мінезіңізді спорт қалыптастырды ма?- Әрине, спорттың әсері болды. Бірақ адамның ішкі табиғаты да маңызды. Ата-анам мені үнемі бақылап отырды деп айта алмаймын. Керісінше, көп дүниені өзім қадағалайтынмын. Күн тәртібім, тамақтануым, жаттығуым - бәрі жоспар бойынша жүретін. Тіпті Канадада жүрген кезімнің өзінде де ешкім бақыламаса да, режимімді бұзған емеспін. Меніңше, адам алдымен өзін-өзі тәрбиелеуі керек.- Ал тәртіпке үйренбеген баланы спорт өзгерте ала ма?- Кейде өзгертеді, кейде жоқ. Өйткені кейбір балалар үшін достарымен серуендеу немесе басқа қызығушылықтар спорттан маңыздырақ болып кетеді. Ал кәсіби спорт бәрінен бұрын жауапкершілікті талап етеді.- Жаттығудан тыс уақытта немен айналысасыз?- Мен өте қарапайым дүниелерді жақсы көремін. Көбіне сериал көремін, кітап оқимын. Кейде суретті бояймын, пазл құрастырамын немесе ас әзірлеймін. Жай ғана серуендегенді де ұнатамын. Маған тыныштық сыйлайтын дүниелер жақын.- Тамақтану тәртібіңіз қандай?- Тамақтануда да аса күрделі ештеңе жоқ. Мысалы, соңғы үш жыл бойы таңғы асым өзгерген емес. Күн сайын үш жұмыртқа мен нан жеймін. Нанды өте жақсы көремін. Тіпті соңғы рет қашан нан жемегенімді де есіме түсіре алмаймын. (күліп)- Ақтауға балалармен бірге келу идеясы қалай пайда болды?- Жаз мезгілінде көптеген спортшылар жаңа маусымға дайындалады. Сондықтан оқу-жаттығу жиындарын ұйымдастыру қалыпты тәжірибе. Менің ойымша, теңіз жағасында жаттығу өткізудің артықшылығы көп. Бір жағынан қарқынды дайындық, екінші жағынан табиғат аясында қалпына келу мүмкіндігі бар. Бұл - өте жақсы үйлесім.- Командаңызда қанша адам бар?- Бізбен бірге он бір спортшы және екі жаттықтырушы келді. Балалар үшін бұл үлкен тәжірибе болады деп сенемін.- Біраз уақыт Канадада өмір сүрдіңіз. Ол жақтағы өміріңіз қатты ерекшеленді ме?- Шынын айтсам, айырмашылығы аса көп болған жоқ. Канадада да өмірім негізінен «үй - мұз айдыны - үй» деген бағытпен өтті. Кейде дүкенге ғана шығатынмын. Мәскеуде де дәл солай болды. Бала күнімде мектеп пен музыка үйірмесіне қатыстым, кейін бар уақытымды жаттығуға арнадым.- Болашақта өзіңізді қай салада елестетесіз? Жаттықтырушы, шоу бағдарламалары немесе басқа бағыт па?- Қазір нақты бір бағытты бөліп айта алмаймын. Бір білетінім - өмірім спортпен байланысты болады. Қазірдің өзінде кейде өзім де жаттығамын, секіру элементтерін орындаймын. Тіпті жарыс мақсаты болмаса да, мұзға шықпай ұзақ жүре алмаймын. Сонымен қатар жаттықтырумен айналысып жүрмін, кейде мұздағы шоу бағдарламаларына да қатысамын. Сондықтан бұл бағыттардың бәрі менің өмірімде қатар жүреді деп ойлаймын.- Көпшілік сіздің Қазақстанда академия ашқаныңызды үлкен жаңалық ретінде қабылдады. Неліктен дәл Қазақстанды таңдадыңыз?- Бұл алдын ала мұқият жоспарланған шешім болған жоқ. Бірақ Қазақстанға келгім келетін. Әсіресе Алматы ерекше тартып тұратын. Бұған дейін Қазақстанға бірнеше рет келгенмін. Бірақ бір аптадан артық тұрақтап көрмеппін. Алматы мен Астананың атмосферасы маған әрдайым ерекше әсер қалдыратын. 2022 жылдың қарашасында Алматыға қоныс аудардым. Сол сәттен бастап өзімді ерекше бақытты сезіндім. Мұны сөзбен жеткізу қиын. Ішкі жан дүниемде бір тыныштық, қуаныш, ризашылық пайда болды. Бұл мен үшін өте маңызды сезім еді.- Елімізде мұздағы шоу бағдарламалары әзірге аз. Бұл бағыттың болашағын қалай бағалайсыз?- Әлеуеті бар деп ойлаймын. Барлығы сұранысқа байланысты. Соңғы жылдары, әсіресе Олимпиададан кейін, Қазақстанда мәнерлеп сырғанауға деген қызығушылық біртіндеп өсіп келеді. Бұл - қуантарлық жағдай. Спорт қаншалықты танымал болса, мұздағы қойылымдар мен шоу бағдарламалары да соншалықты көбейеді.- Мәнерлеп сырғанау - ең қымбат спорт түрлерінің бірі. Ата-аналар үшін бұл үлкен жауапкершілік қой...- Иә, бұл шығынды қажет ететін спорт. Сонымен бірге тәуекелі де жоғары. Себебі кәсіби деңгейге бәрі бірдей жете бермейді. Дегенмен меніңше, егер бала өз ісін шын жақсы көрсе, ата-ананың салған еңбегі ешқашан босқа кетпейді.Спорт адамға жеңіс қана емес, мінез, тәртіп, еңбекқорлық сияқты өмір бойына қажет қасиеттерді береді. Сондықтан нәтиже медальмен ғана өлшенбейді.- Жақында университетті тәмамдаған екенсіз. Қандай мамандық бойынша білім алдыңыз?- Журналистика мамандығын оқыдым. Жақында оқуымды аяқтадым. Меніңше, бұл мамандық спортшыға да көп пайдасын тигізеді. Журналистика адамның ойын жүйелі жеткізуіне, аудиториямен дұрыс сөйлесуіне көмектеседі. Қазіргі таңда спорт пен қоғам арасындағы байланысты түсіндіру де маңызды.- Ақтаудағы мұз аренасына қандай баға берер едіңіз?- Маған өте ұнады. Ғимараттың өзі де заманауи әрі таза. Мұздың сапасы жоғары. Әрине, жалпы дене дайындығына арналған залдарға әлі де кейбір жабдықтар қосуға болады. Бірақ мұз айдыны кәсіби спортшыларды дайындауға толық лайық деп есептеймін. Мен әлемнің көптеген мұз ареналарында болдым. Сондықтан салыстыруға мүмкіндігім бар. Ақтауда чемпион тәрбиелеуге барлық мүмкіндік бар деп сенемін.- Жас спортшыларға қандай кеңес берер едіңіз?- Ең алдымен, баланың өзінің қалауы болуы керек. Егер оның ішінде шынайы ынта болмаса, ешқандай кеңес көмектеспейді. Ал егер мақсаты айқын болса, онда күнделікті еңбек, тәртіп және табандылық міндетті түрде нәтижесін береді. Әрине, талант маңызды. Бірақ ол жеткіліксіз. Талант еңбекпен, тәртіппен және ата-ананың қолдауымен ұштасқанда ғана үлкен жетістікке жеткізеді.- 2019 жылғы әлем чемпионатындағы күміс жүлдеңізді бүгінде қалай бағалайсыз?- Сол кезде бұл мен үшін үлкен жеңіс болғанын толық сезіне қойған жоқпын. Өйткені үнемі өте мықты спортшылардың арасында жаттықтым. Сондықтан жоғары нәтиже қалыпты нәрсе сияқты көрінетін. Бүгін артқа қарап отырып, сол жетістіктің қаншалықты маңызды болғанын жақсы түсінемін. Әлем чемпионатында әйелдер арасында төрт айналымдық секіруді алғаш орындаған спортшы атану - мәнерлеп сырғанау тарихындағы ерекше белес. Қазір сол жетістікке мүлде басқа көзқараспен қараймын.- Әңгімеңізге рахмет!