Роза ӘділханқызыМаңғыстаулық журналистер ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұрасы саналатын Бекет ата мен Шопан атаға пресс-турға барды
Маңғыстау – табиғаты тылсым, әулиелі мекен. Бұл жерді 362 әулие мекен етіп, топырағын тарихтың терең қойнауына бөлеген. Ежелгі Тетис мұхитының табаны саналатын Маңғыстаудың әр тасы сыр шертіп, әр сайы аңыз бен ақиқатты қатар өреді. Тарихы бай мекеннің бес мұрасы бүгінде ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енді. Otpannews.kz сайтының тілшісі пресс-тур аясында киелі орындарды аралап, мағлұмат жинап келді.Оңтүстік Кореяның Пусан қаласында өткен ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра комитетінің 48-сессиясында сериялық нысан құрамына Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата, Сұлтан-үпі және Бекет ата атты бес киелі кешен енді. Бұл кешендердің әпқайсының құрамына жерасты мешіттері, қорымдар, сопылық ілім өкілдерінің кесенелері мен жерлеу орындары, зиярат жолдары, киелі құдықтар және діни мәні бар өзге де нысандар кіреді.Комитет Маңғыстауда сопылық дәстүр мен көшпелі мәдениеттің сан ғасырлық сабақтастығы нәтижесінде қалыптасқан бірегей киелі кеңістіктің әлемдік мәдени мұра үшін маңызды екенін айтты. Әрбір кешеннің құрамына жерасты мешіттері, қорымдар, сопылық ілім өкілдерінің кесенелері мен жерлеу орындары, зиярат жолдары, киелі құдықтар және діни мәні бар өзге де нысандар кіреді. ХІІ ғасырдан бастау алатын Шопан ата қорымы мен жерасты мешіті – өңірдегі ең көне әрі қасиетті тарихи-мәдени кешендердің бірі. Аңыз бойынша, Қожа Ахмет Ясауидің шәкірті болған Шопан ата осы өлкенің рухани қазығына айналған. Жартасты қашап жасалған мешіт өзара жалғасқан он екі бөлмеден тұрады. Бұл бөлмелерде Шопан атаның шәкірттері ілім алып, құлшылық жасаған. Сондай-ақ күнделікті тұрмыстық қажеттіліктерге арналған бөлмелер де бар. Бүгінде бұл бөлмелерде оның шәкірттері жерленген. Сыртқа шығар есік алдында беті шымылдықпен перделенген қабірхана бар, мұнда Шопан атаның қызы жерленген деген дерек бар. Мешіттің кіре-берісінде жаздыгүнгі аптап ыстықта көлеңкесімен қосып саясын берер жайқала өскен қасиетті тұт ағашы тұр. Оның 9 ғасырлық тарихы бар. Аңызға сүйенсек, бұл ағаш – Қожа Ахмет Ясауидің асатаяғы түскен жер. Ал мешіттің төменгі жағында құдық бар. Оны халық батыры Мыңбай Әжібайұлы (1822-1871) қаздырған. Ел арасында есімі Бабық Мыңбай атымен белгілі ол Хиуа хандығының отарлық езгісіне қарсы күрескен. Мешіттің айналасындағы қорымда (Х–ХІІІ ғғ., ХІХ–ХХ ғғ.) негізінен ортағасырлық тас қоршаулары, сандықтастар, қойтастар, қойтас тәрізді тас белгілер. Сонымен қатар, қорымның шығыс бөлігінде қазақтардың (адайлардың) ескерткіштері: сағанатамдар, күмбезді тамдар, құлпытастар, қойтастар, үштас тәрізді тас белгілері бар. Мешіт ішіндегі орталық залдың төбесіндегі арнайы ойық арқылы түсетін табиғи жарық пен іштегі қасиетті ағаш өңірдің көне тылсымын айқын аңғартады. Зиярат ету дәстүріне сай Шопан ата жерасты мешітіне кірмес бұрын Күйеу тамға соғу қажет. Шопан атаға қатысты деректерде Баһадүр есімді күйеу баласы болғаны айтылады. Қазіргі Күйеу там аталатын кесене – Баһадүр батырдың жерленген жері. Аңыз бойынша Баһадүр батыр мен Шопан атаның қызы атастырылған. Алайда олар отау тігіп, отбасы болмаған. Ел қорғаған батыр бұл дүниеден озғанда Шопан ата күйеу баласына құрмет көрсетіп, оны төбе үстіне жерлеген. Тіпті өзіне зиярат етіп келмес бұрын күйеу баласына бірінші соғу керек екенін айтыпты.Ал Бекет ата өзінен бұрын Шопан атаға баруды өсиет еткен. Өйткені Шопан ата Бекет атаның рухани ұстазы саналады. Екеуі екі кезеңде өмір сүрсе де Бекет атаның түсіне аян беріп, Шопан ата сопылыққа жол сілтеген. "Аңыз бойынша, 14 жастағы Бекет ілім іздеп, Шопан атаның басына түнеуге барады. Үш күн түнеп, түсінде аян көреді. Түсінде оған Шопан ата: «Өлі адам тіріге ұстаз болмайды. Сен Хиуаға барып ілім ал»,-дейді. Сөйтіп ол Хиуаға барып, Пақыржан қажыдан 7 жыл дәріс алып, ілім үйренген", - деді Шопан ата жерасты мешітінің шырақшысы Жүніс Ибраһим.Бекет ата – жай ғана тарихи тұлға емес, халықтың жел жақтағы панасы, ық жақтағы саясы болған. Ол жаудан елді арашалаған батыр, дауда әділетті жақтаған Қази, озбырлықтан обал мен сауапты арашалаған Пірәдар болды. Хиуадағы Шерғазы-хан медресесінде білім алып, еліне оралған соң ағартушылық жолды таңдап, халықты сауаттандыруға барын салды. Ол тек Оғландыда ғана емес, Ақмешіт, Ескі Бейнеу және Тобықты сияқты жерлерде мешіттер салып, келешек ұрпаққа рухани мұра қалдырды.Оғланды шатқалының терең түкпірінде, биік жартастың қабатына қашалған Бекет ата жерасты мешіті – күллі түркі әлемі қасиет тұтатын аса ұлы рухани орталық. XVIII ғасырда өмір сүрген ғұлама, сәулетші, емші әрі батыр Бекет Мырзағұлұлы салған бұл мешіттің маңызын халық арасында Қожа Ахмет Ясауи кесенесімен қатар қояды. Оның ілімі, адамгершілігі мен жасаған игі істері ғасырлар өтсе де өшкен жоқ. Бұл туралы халқымыз «Мединеде – Мұхаммед, Түркістанда – Қожа Ахмет, Маңғыстауда – Пір Бекет» деп бекер айтпаса керек.Бүгінде бұл киелі орынға жету жолдары қиын болса да, жүрек қалауымен келетін жандардың легі үзілмейді. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, 2026 жылдың 1-тоқсанында Бекет-ата жерасты мешітіне 1182 турист аяқ басып, рухани қуат алды, оның ішінде 75-і шетелдік саяхатшылар екені ресми тіркелді. Адамдар мұнда дертіне дауа, жанына тыныштық іздеп келеді. Мұнда келушілер арасында қызықты наным-сенім бар. Адамдардың айтуынша, осы жерге зиярат етуге келіп, арқар көрсең – тілегің орыналады. Ел аузында қалған осы үрдіс үшін ниеттенген жандар арқарды «атаның киелі жануары» деп, айналаға зер сала жүреді.ЮНЕСКО тізіміне енген бес киелі нысан бүгінде Маңғыстаудың ғана емес, бүкіл Қазақстанның халықаралық аренадағы туристік және рухани брендіне айналып отыр. Тіпті алыс-жақын шет елдерден келетін саяхатшылардың бұл өңірді арнайы іздеп келуі ата-баба мұрасының жаһандық деңгейде қызығушылық тудырып отырғанын нақты дәлелдейді. Ғасырлар сынынан өткен жұмбақ мекеннің тылсымы мен шырақшылық дәстүрі әлі талай ұрпақтың танымын кеңейтіп, ұлттық рухты асқақтата бермек.
'%3e%3cpath%20id='Vector'%20d='M10%2020C15.5228%2020%2020%2015.5228%2020%2010C20%204.47715%2015.5228%200%2010%200C4.47715%200%200%204.47715%200%2010C0%2015.5228%204.47715%2020%2010%2020Z'%20fill='%23FEFEFE'/%3e%3cpath%20id='Vector_2'%20fill-rule='evenodd'%20clip-rule='evenodd'%20d='M4.5266%209.89414C7.4418%208.62403%209.38573%207.7867%2010.3584%207.38214C13.1355%206.22705%2013.7125%206.0264%2014.0887%206.01977C14.1714%206.01831%2014.3563%206.03881%2014.4762%206.13603C14.5773%206.21812%2014.6052%206.32901%2014.6185%206.40685C14.6318%206.48468%2014.6484%206.66197%2014.6352%206.80051C14.4847%208.38175%2013.8335%2012.219%2013.5022%2013.99C13.3621%2014.7394%2013.0861%2014.9906%2012.8188%2015.0152C12.2381%2015.0687%2011.7972%2014.6314%2011.2347%2014.2628C10.3546%2013.6858%209.85735%2013.3267%209.00303%2012.7637C8.01572%2012.1131%208.65575%2011.7555%209.21842%2011.1711C9.36567%2011.0181%2011.9243%208.69083%2011.9739%208.4797C11.98%208.4533%2011.9858%208.35488%2011.9273%208.3029C11.8689%208.25093%2011.7826%208.26871%2011.7203%208.28284C11.632%208.30287%2010.226%209.2322%207.50222%2011.0708C7.10313%2011.3449%206.74164%2011.4784%206.41776%2011.4714C6.06071%2011.4637%205.37388%2011.2695%204.8633%2011.1035C4.23705%2010.9%203.73932%2010.7923%203.78266%2010.4466C3.80524%2010.2665%204.05321%2010.0824%204.5266%209.89414Z'%20fill='%23C10C33'/%3e%3c/g%3e%3cdefs%3e%3cclipPath%20id='clip0_1_218'%3e%3crect%20width='20'%20height='20'%20fill='white'/%3e%3c/clipPath%3e%3c/defs%3e%3c/svg%3e){kind=small}
'%3e%3cpath%20id='c'%20d='M20%2010C20%204.4772%2015.5228%200%2010%200C4.4772%200%200%204.4772%200%2010C0%2014.6896%203.2288%2018.6248%207.5844%2019.7056V13.056H5.5224V10H7.5844V8.6832C7.5844%205.2796%209.1248%203.702%2012.4664%203.702C13.1%203.702%2014.1932%203.8264%2014.6404%203.9504V6.7204C14.4044%206.6956%2013.9944%206.6832%2013.4852%206.6832C11.8456%206.6832%2011.212%207.3044%2011.212%208.9192V10H14.4784L13.9172%2013.056H11.212V19.9268C16.1636%2019.3288%2020.0004%2015.1128%2020.0004%2010H20Z'%20fill='%23FEFEFE'/%3e%3cpath%20id='d'%20d='M13.9164%2013.056L14.4776%2010H11.2112V8.9192C11.2112%207.3044%2011.8448%206.6832%2013.4844%206.6832C13.9936%206.6832%2014.4036%206.6956%2014.6396%206.7204V3.9504C14.1924%203.826%2013.0992%203.702%2012.4656%203.702C9.12401%203.702%207.58361%205.2796%207.58361%208.6832V10H5.52161V13.056H7.58361V19.7056C8.35721%2019.8976%209.16641%2020%209.99921%2020C10.4092%2020%2010.8136%2019.9748%2011.2108%2019.9268V13.056H13.916H13.9164Z'%20fill='%23C10C33'/%3e%3c/g%3e%3cdefs%3e%3cclipPath%20id='clip0_1_221'%3e%3crect%20width='20'%20height='20'%20fill='white'/%3e%3c/clipPath%3e%3c/defs%3e%3c/svg%3e){kind=small}
