Өңірдің мәдени тынысы: Маңғыстау әлем назарында

OTPANNEWS.KZ – Маңғыстау – тарихы терең, жыршылық дәстүрі қалыптасқан, мәдени мұрасы бай өлке. Соңғы төрт жылда өңірдің мәдени өмірінде тарихи құндылықтарды сақтау, ұлттық өнерді дәріптеу, мәдени инфрақұрылымды дамыту және аймақтың халықаралық деңгейдегі танымалдығын арттыру бағытында бірқатар маңызды оқиға болды. Әсіресе 2025 жылы Ақтаудың Түркі әлемінің мәдени астанасы атануы және 2026 жылы Маңғыстаудың жартасты мешіттері мен оларға қатысты киелі орындардың ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енуі өңір руханияты үшін тарихи белеске айналды. Сайт тілшісі 2022–2026 жылдар аралығындағы Маңғыстаудың мәдени тынысына шолу жасады.Мәдени инфрақұрылым: жаңғырту мен қолжетімділік2022 жылдан бастап Маңғыстау облысында мәдениет нысандарын салу және қолданыстағы мекемелерді жаңарту мәселесіне басымдық берілді. Сол кезеңде 2025 жылға дейін 16 мәдениет нысанын салу және 70 нысанда жөндеу жұмыстарын жүргізу жоспары жарияланды. Бұл бастама өңірдегі мәдени инфрақұрылымды жетілдіріп, тұрғындардың мәдени қызметтерге қолжетімділігін арттыруды көздеді.Мәдениет нысандарының дамуы тек жаңа ғимараттардың салынуымен шектелмейді. Ауылдық жерлердегі мәдениет үйлері мен кітапханалардың жұмысы, шығармашылық ұжымдардың жағдайы және жас өнерпаздардың сахнаға шығуына мүмкіндік жасау да маңызды. Өйткені мәдени өмірдің негізгі көрсеткіштерінің бірі – тұрғындардың өнер мен рухани құндылықтарға еркін қол жеткізуі.Ақтау – Түркі әлемінің мәдени астанасы2025 жыл Маңғыстаудың мәдени өміріндегі ерекше кезеңдердің бірі болды. Ақтау қаласы «Түркі әлемінің мәдени астанасы» мәртебесіне ие болып, халықаралық мәдени ынтымақтастықтың маңызды алаңына айналды.Жыл бойы қалада түркі халықтарының ортақ тарихын, әдебиеті мен өнерін танытуға бағытталған фестивальдер, концерттер, театр қойылымдары, көрмелер және түрлі мәдени кездесулер ұйымдастырылды. Бұл іс-шаралар бауырлас халықтардың мәдени байланысын нығайтып, Маңғыстаудың рухани әлеуетін кеңінен танытуға мүмкіндік берді. Сол жылы Ақтауда 30-дан астам халықаралық мәдени іс-шара өтіп, оған түркі мемлекеттері мен аймақтарынан 1,5 мыңға жуық өнерпаз қатысты.Ақтаудың мәдени астана мәртебесі өңірдің тек тарихи ескерткіштерімен ғана емес, заманауи мәдени бастамаларымен де танылуына жол ашты. Сонымен қатар халықаралық әріптестік орнатуға, шығармашылық ұжымдардың тәжірибе алмасуына және жергілікті өнер иелерінің кәсіби байланыстарын кеңейтуге мүмкіндік берді.Ұлттық дәстүрді дәріптеген бастамаларМаңғыстаудың мәдени келбетін айқындайтын маңызды бағыттардың бірі – ұлттық дәстүрлерді заманауи форматта насихаттау. Мәселен, 2025 жылдың наурыз айында 5000 маңғыстаулық теңіз жағасына жиналып, ұлттық киім кию арқылы Гиннестің рекордтар кітабына енді. Бұл бастама ұлттық киімге деген қызығушылықты арттырып, дәстүрдің қоғамдық өмірдегі орнын айқындай түсті.Сондай-ақ өңірде алғаш рет «Ak Maya Fest» фестивалі ұйымдастырылды. Шұбатты, түйе шаруашылығын, ұлттық тағамдар мен дәстүрлі өнерді дәріптеуге бағытталған бұл бастама мәдениет пен туризмді ұштастырудың жаңа мүмкіндігін көрсетті.Фестиваль ұлттық құндылықтарды көпшілікке танытып қана қоймай, жергілікті өнім өндірушілер мен қолөнершілерге де өз жұмыстарын көрсетуге жағдай жасады. Мұндай жобалар Маңғыстаудың өзіндік ерекшелігін сақтауға және оны жаңа буынға заманауи тәсілдермен жеткізуге ықпал етеді.Маңғыстау үшін мұндай шаралардың маңызы – ұлттық құндылықтарды бір күндік мерекемен шектемей, күнделікті мәдени ортаға енгізу. Дәстүрлі киім, қолөнер, музыка мен ұлттық тағамдар өңірдің мәдени ерекшелігін танытатын маңызды құралға айналып келеді.Маңғыстаудағы киелі бес нысан ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне ендіАл 2026 жылдың ең маңызды оқиғасы – киелі орындардың ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енуі болды. Шілдеде Маңғыстаудың жартасты мешіттері мен олармен байланысты киелі орындардың тізімге енгізілуі тарихта ерекше орын алмақ. Бұл шешім Оңтүстік Кореяның Пусан қаласында өткен Дүниежүзілік мұра комитетінің 48-сессиясы аясында қабылданды.Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан үпі секілді тарихи орындар Маңғыстаудың рухани дүниетанымын, сәулеттік ерекшелігін және ғасырлар бойы қалыптасқан тарихи сабақтастығын танытады.Бұл нысандардың халықаралық деңгейде мойындалуы Маңғыстаудың мәдени мұрасына деген қызығушылықты арттырып, ғылыми зерттеулер мен мәдени туризмді дамытуға жаңа мүмкіндіктер ашады. Сонымен қатар тарихи орындарды сақтау мен қорғауға қатысты жауапкершілікті күшейтеді.Ендігі міндет – киелі орындардың тарихи келбетін сақтау, олардың жағдайын жүйелі бақылау, келушілерге түсіндіру жұмыстарын жүргізу және туристік жүктеменің ескерткіштерге зиян келтірмеуін қамтамасыз ету.Дәстүрлі ән өнері Маңғыстаудың мәдени тынысын дәстүрлі өнерсіз елестету мүмкін емес. Өңір – жыраулық мектептің, терме мен толғаудың, айтыс өнерінің тамыры тереңге кеткен мекені. Мұнда халықтың тарихы, дүниетанымы мен ұлттық болмысы сөз өнері арқылы ұрпақтан-ұрпаққа жетіп келеді.Соңғы жылдардағы мәдени дамудың маңызды міндеттерінің бірі – осы мұраны сақтау және жастарға жеткізу. Дәстүрлі өнерді фестивальдерде орындаумен ғана шектелмей, жас орындаушыларды тәрбиелеу, жыршылық мектептердің тарихын зерттеу, сирек жазбаларды жинақтау және аудио-бейне мұрағаттарды қалыптастыру қажет. М. Өскінбаев атындағы облыстық филармонияның өнерпаздары әлемдік додаларға қатысып, өңірдің ғана емес, тұтас елдің даңқын көкке көтеріп келеді. Туризм – Маңғыстаудағы басты бағыттардың біріМаңғыстаудың табиғи ландшафты, тарихи ескерткіштері мен киелі орындары өңірдің туристік әлеуетін арттырып келеді. Бозжыра, Шерқала, Торыш, Үстірт және жерасты мешіттері ішкі және халықаралық саяхатшыларды қызықтыратын бағыттардың қатарында.2025 жылы өңірге 700 мыңнан астам адам келген. Оның ішінде шетелдік туристер саны 350 мыңнан асып, туризмнен 17 млрд теңгеден астам қаражат түскен. Бұл көрсеткіштер Маңғыстаудың табиғи және мәдени ерекшеліктерін экономикалық мүмкіндікке айналдыру әлеуетін көрсетеді.