Otpan News
Қазақстанда шағын ядролық реакторлар салына ма? Сарапшы мүмкіндіктері мен негізгі талаптарын түсіндірді
Otpan News
13:58, 18 қараша 2026

Қазақстанда шағын ядролық реакторлар салына ма? Сарапшы мүмкіндіктері мен негізгі талаптарын түсіндірді

Қазақстанда шағын модульді реакторларды (ШМР) пайдалану мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Бұл технологиялар болашақта шалғай елді мекендер мен өнеркәсіп орындарын энергиямен қамтамасыз етуге, сондай-ақ біртіндеп пайдаланудан шығарылатын көмір электр станцияларының қуатын алмастыруға мүмкіндік беруі мүмкін. Алайда оларды енгізу үшін бірқатар техникалық, экономикалық және қауіпсіздік талапты ескеру қажет. Бұл туралы Қазақстан Республикасы Ұлттық ядролық орталығы бас инженерінің орынбасары Денис Зарва мәлімдеді, - деп хабарлайды Dauletten.kz.Әлемде электр энергиясына сұраныс артып, өнеркәсіп пен цифрлық технологиялар қарқынды дамып келеді. Сонымен қатар парниктік газдар шығарындыларын азайту мәселесі де өзекті болып отыр. Осыған байланысты көптеген мемлекет сенімді әрі экологиялық тұрғыдан тиімді энергия көздерін дамытуға назар аударуда.Солардың бірі – шағын модульді реакторлар. Денис Зарваның түсіндіруінше, бұл технологияны дәстүрлі атом электр станциясының кішірейтілген түрі деп қана қарастыру дұрыс емес. ШМР атом нысандарын жобалау, салу және пайдалану тәсілімен ерекшеленеді.Әдетте мұндай реактордың бір модулінің электр қуаты 300 мегаваттан аспайды. Оның жабдықтары модульдік тәсілмен дайындалады. Бұл қажеттілікке қарай станцияның қуатын кезең-кезеңімен арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен бірге жобаларда қауіпсіздік пен сенімділікті күшейтуге бағытталған заманауи инженерлік шешімдер қарастырылады.Ірі атом электр станцияларын салу үшін қомақты бастапқы инвестиция мен дамыған электр желісі қажет. Ал шағын реакторларды энергияға сұранысы салыстырмалы түрде төмен немесе орталықтандырылған электр желісіне қосылуы қиын аумақтарда қолдану мүмкіндігі бар. Атап айтқанда, мұндай қондырғылар шалғай өңірлерді, тау-кен өндіру және металлургия кәсіпорындарын, өнеркәсіп орталықтарын электр энергиясымен қамтамасыз ету үшін қарастырылуы мүмкін.Бұдан бөлек, кейбір жобалар электр энергиясын өндірумен шектелмейді. Оларды ғимараттарды жылумен жабдықтауға, өндірістік бу алуға, суды тұщыландыруға және энергияны көп қажет ететін кәсіпорындардың жұмысын қамтамасыз етуге пайдалану көзделген.Әлемде 150-ден астам жоба барШағын модульді реакторлар әзірге тек ғылыми тұжырымдама деңгейінде қалып отырған жоқ. Бірқатар елде мұндай технологиялар іс жүзінде қолданылып, басқа мемлекеттерде жаңа жобалар әзірленіп жатыр. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы жанындағы Ядролық энергия агенттігінің деректеріне сәйкес, 2026 жылға қарай әлемде шағын және микромодульдік реакторлардың 150-ден астам жобасы тіркелген. Олардың арасында сумен, жоғары температуралы газбен және сұйық металмен салқындатылатын реакторлар, сондай-ақ өзге технологиялық шешімдерге негізделген қондырғылар бар. Мәселен, Ресейде «Академик Ломоносов» жүзбелі атомдық жылу электр станциясы шалғай аумақты электр энергиясымен және жылумен қамтамасыз етіп отыр.Қытайда жоғары температуралы газбен салқындатылатын HTR-PM реакторы коммерциялық пайдалануға берілген. Сондай-ақ елдің Чанцзян алаңында электр қуаты 125 МВт болатын ACP-100 модульді реакторының жобасы жүзеге асырылып жатыр.Ал Канада, Ұлыбритания, АҚШ, Оңтүстік Корея және Еуропаның бірқатар мемлекетінде шағын реакторларды лицензиялау, құрылыс алаңдарын дайындау және ұлттық жобаларды дамыту жұмыстары жүргізілуде.Бұл технологияларға атом энергетикасында тәжірибесі мол мемлекеттермен қатар, ядролық энергетика саласын енді дамыта бастаған елдер де қызығушылық танытып отыр.Қазақстанда шағын реакторлар қайда қолданылуы мүмкін?Денис Зарваның айтуынша, Қазақстан үшін шағын модульді реакторларды зерттеудің бірнеше маңызды себебі бар. Еліміз уран қорына бай, өнеркәсіптік әлеуеті жоғары және ядролық технологияларды қолдану тәжірибесіне ие. Қазақстанда зерттеу реакторларын пайдалану тәжірибесі жинақталған, сондай-ақ бұрын БН-350 энергетикалық реакторы жұмыс істеген. Сонымен қатар ел аумағының кеңдігі, энергетикалық инфрақұрылымның біркелкі дамымауы және кейбір өндіріс орындарының ірі елді мекендерден шалғай орналасуы балама энергиямен жабдықтау шешімдерін қарастыру қажеттігін көрсетеді. Осы тұрғыдан шағын модульді реакторлар Қазақстанның ұзақ мерзімді энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің ықтимал құралдарының бірі ретінде бағаланып отыр.2026 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының атом саласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясында кемінде үш атом электр станциясын салу көзделген. Құжат аясында экономикалық тұрғыдан тиімді болған жағдайда, Қазақстанның ұлттық энергетикалық желісінің дамуын ескере отырып, шағын модульді реакторлар технологиясын қолдану мүмкіндігі де қарастырылады. Мұндай реакторлар жекелеген өңірлерді энергиямен жабдықтауға және біртіндеп пайдаланудан шығарылатын көмір генерациясының қуаттарын алмастыруға пайдаланылуы мүмкін. Дегенмен бұл ірі атом электр станцияларынан бас тарту дегенді білдірмейді. Керісінше, шағын реакторлар ірі АЭС салу бағдарламасын толықтырып, электр энергиясын өндіру көздерін әр өңірдің қажеттілігіне қарай орналастыруға мүмкіндік бере алады.Сарапшының пікірінше, Қазақстан үшін шағын модульді реактордың қуаты мен техникалық сипаттамаларына ғана назар аудару жеткіліксіз. Ең алдымен қондырғы орналастырылатын аумақтың табиғи және инфрақұрылымдық ерекшеліктері жан-жақты зерттелуі керек. Атап айтқанда, өңірдің сейсмикалық жағдайы, климаты, су ресурстарының қолжетімділігі, сыртқы табиғи және техногендік әсерлер ескерілуге тиіс. Сонымен бірге реакторды отынмен қамтамасыз ету, радиоактивті қалдықтар мен пайдаланылған ядролық отынды басқару, қажетті инфрақұрылымды қалыптастыру және білікті мамандар даярлау мәселелері де маңызды. Бұған қоса, таңдалатын технологияның коммерциялық пайдалануға қаншалықты дайын екені, экономикалық бәсекеге қабілеттілігі және жабдықтар мен олардың құрамдас бөліктерін Қазақстанда өндіру мүмкіндігі бағалануы қажет.Ұлттық ядролық орталықтың рөлі қандай?Шағын модульді реакторларды Қазақстанда қолдану мүмкіндігін анықтау үшін ғылыми зерттеулер мен инженерлік талдаулар жүргізу маңызды. Бұл бағытта Қазақстан Республикасының Ұлттық ядролық орталығының тәжірибесін пайдалануға болады. Орталық ядролық және радиациялық қауіпсіздік, инженерлік сейсмология, радиоэкология, сондай-ақ атом энергетикасы нысандарын орналастыруға жарамды аумақтарды бағалау салаларында көпжылдық зерттеу тәжірибесіне ие.Денис Зарваның айтуынша, отандық ғылыми және инженерлік ұйымдардың халықаралық жобаларға қатысуы шетелдік технологиялардың мүмкіндіктерін кәсіби тұрғыдан бағалауға жағдай жасайды. Сонымен қатар мұндай ынтымақтастық Қазақстанда болашақ атом энергетикасы жобаларын жүзеге асыруға қажетті ғылыми-техникалық құзыреттерді қалыптастыруға ықпал етеді.Маман шағын модульді реакторларды энергетика саласындағы барлық мәселенің әмбебап шешімі ретінде қарастыруға болмайтынын атап өтті. Қазір әлемдегі көптеген жоба әлі әзірлеу немесе лицензиялау кезеңінде тұр. Сондықтан олардың экономикалық тиімділігі сериялық құрылыс пен нақты пайдалану тәжірибесі арқылы әлі де дәлелденуі қажет. Шағын реакторларды табысты енгізу үшін нормативтік-құқықтық базаны жетілдіру, өндірістік тізбектерді дамыту, мамандар даярлау және ядролық қондырғылардың бүкіл пайдалану кезеңін қамтитын жүйені қалыптастыру қажет. Соған қарамастан, бұл технологиялар Қазақстанның энергетикалық жүйесін әртараптандыруға қосымша мүмкіндік бере алады.Ірі атом электр станциялары мен көмір энергетикасына ғана сүйенудің орнына, болашақта энергия өндірудің әртүрлі технологияларын біріктіретін икемді жүйе қалыптастыруға жол ашылуы мүмкін. Шағын модульді реакторларды игеру отандық машина жасау саласының, ғылыми зерттеулердің, жоғары технологиялық өндірістің және халықаралық ынтымақтастықтың дамуына да ықпал етуі ықтимал.Осылайша шағын модульді реакторлар Қазақстан үшін болашағы бар энергетикалық бағыттардың бірі саналады. Алайда оларды нақты іске асыру туралы шешім қабылдау технологиялардың қауіпсіздігіне, экономикалық тиімділігіне, инфрақұрылымның дайындығына және еліміздің энергетикалық қажеттіліктеріне байланысты болмақ.

«Әділет» партиясының кандидаттары «Берекет-Ф» ЖШС ұжымымен кездесті
Otpan News
12:55, 18 қараша 2026

«Әділет» партиясының кандидаттары «Берекет-Ф» ЖШС ұжымымен кездесті

«Әділет» партиясынан Маңғыстау облыстық және Ақтау қалалық мәслихаттарының депутаттығына үміткерлер өңірдегі тамақ өнеркәсібі және қоғамдық тамақтандыру саласында жұмыс істейтін ірі отандық кәсіпорындардың бірі – «Берекет-Ф» ЖШС ұжымымен кездесті.Жиын барысында кандидаттар өңір тұрғындарын азық-түлік өнімдерімен қамтамасыз ететін кәсіпорын қызметкерлеріне партияның 2026–2031 жылдарға арналған сайлауалды бағдарламасының негізгі бағыттарын таныстырып, отандық азық-түлік өндірісін дамыту, өңдеу өнеркәсібін қолдау және өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелерін талқылады.Кандидаттар Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауында айтылған экономиканы әртараптандыру, өңдеу өнеркәсібінің әлеуетін арттыру, отандық өндірісті дамыту және ішкі нарықты өз өнімдерімізбен қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерге тоқталды.«Азық-түлік қауіпсіздігі – ел экономикасының маңызды бағыттарының бірі. «Берекет-Ф» кәсіпорны сүт, нан және макарон өнімдерін өндіру арқылы өңірдің ішкі нарығын отандық тауарлармен қамтып отыр. Сондықтан отандық өндірушілерді қолдау, өндірістік қуаттарды арттыру, өнім сапасы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету және кәсіпорындардың тұрақты дамуына жағдай жасау маңызды», – деді кандидат Римма Мұханова.Кездесу барысында жергілікті азық-түлік өндірушілерді қолдау, өндірісті жаңғырту, заманауи технологияларды енгізу, шикізатпен тұрақты қамту, өнім сапасын бақылау және отандық тауарлардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру мәселелері сөз болды.Сондай-ақ кандидаттар кәсіпорынның әлеуметтік маңызына тоқталып, өндіріс пен азық-түлік саласында еңбек ететін мамандардың еңбек жағдайын жақсарту, әлеуметтік қолдау көрсету және білікті кадрларды даярлау бағыттарының өзектілігін атап өтті.Жиын соңында мәслихат депутаттығына үміткерлер кәсіпорын қызметкерлерінің сұрақтарына жауап берді.Маңғыстау облыстық мәслихаты депутаттарының сайлауында партиялық тізімді ұсынған «Әділет» партиясы Сайлау қорының қаражатынан төленді.Дайындаған: «Маңғыстау Медиа» ЖШС;Мекенжайы: Ақтау қ., 9 шағынаудан, 42/1;Тапсырыс беруші: Маңғыстау облыстық мәслихаты депутаттарын сайлауына партиялық тізімді ұсынған «Әділет» партиясының атынан өкілдік ететін Нұрбек Қарасайұлы Қарасаев арқылы партияның сайлау қоры қаражаты есебінен дайындалды.

Спорт

Ақтауда медицина саласының қызметкерлері волейболдан бақ сынады
Otpan News
18:07, 16 қараша 2026

Ақтауда медицина саласының қызметкерлері волейболдан бақ сынады

Otpannews.kz. - Ақтау қаласында «Aqniet» кәсіподағы Маңғыстау облыстық филиалының ұйымдастыруымен медицина саласында еңбек ететін қыз-келіншектер арасында волейболдан турнир өтті. Спорттық додаға өңірдегі медициналық ұйымдардан жасақталған 7 команда қатысып, өзара мықтыны анықтады.Турнирдің басты мақсаты – медицина қызметкерлері арасында салауатты өмір салтын насихаттау, ұжымдар арасындағы ынтымақтастықты нығайту және спортқа деген қызығушылығын арттыру. Жарыстың салтанатты ашылу рәсімінде «Aqniet» кәсіподағы Маңғыстау облыстық филиалының төрағасы Жанна Сайым сөз сөйлеп, қатысушыларға сәттілік тіледі. Ол медицина қызметкерлерінің кәсіби қызметімен қатар қоғамдық және спорттық іс-шараларға белсенді қатысуының маңыздылығына тоқталды.«Медицина қызметкерлері күн сайын адам өмірі мен денсаулығы үшін жауапты қызмет атқарады. Спорттық іс-шаралар мамандардың күнделікті жұмыстан бір сәт сергіп, әріптестерімен бейресми ортада бас қосуына мүмкіндік береді. Спорт – денсаулық кепілі ғана емес, ұжымдық бірлік пен өзара қолдаудың да маңызды құралы. Бүгінгі турнир қатысушыларға көтеріңкі көңіл күй сыйлап, медицина ұйымдары арасындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайтады», – деді Жанна Сайым.Жарыс барысында командалар жоғары дайындық деңгейін көрсетіп, жеңіске деген жігерімен ерекшеленді. Әр кездесу тартысты өтіп, ойыншылар шеберлігін, жылдамдығын және командалық үйлесімділігін танытты. Тартысты кездесулердің қорытындысы бойынша Маңғыстау облыстық көпбейінді ауруханасының құрамасы үздік нәтиже көрсетіп, турнир жеңімпазы атанды. 2-орынды Бейнеу көпбейінді орталық аудандық ауруханасының командасы иеленсе, жүлделі 3-орын Маңғыстау облыстық көпбейінді балалар ауруханасының құрамасына бұйырды. Ал Жаңаөзен қаласының құрама командасы 4-орынға тұрақтады.Турнир қорытындысында жеңімпаз және жүлдегер командалар қаржылай сыйлықтармен, арнайы кубоктармен және медальдармен марапатталды.Сонымен қатар жарыс барысында ерекше шеберлігімен көзге түскен ойыншылар жеке номинациялар бойынша марапатқа ие болды. Атап айтқанда, Сабира Оңдасова «Үздік ойыншы», Жасмина Жұмашева «Үздік байланыстырушы», ал Сапаргүл Қаратаева «Үздік шабуылшы» атанды.

Эксклюзив

Маңғыстауда 3 жұп егіз дүниеге келді

15:57, 15 қараша 2026

Маңғыстауда 3 жұп егіз дүниеге келді

Маңғыстаулық Жантілек Нұртілепұлы дзюдодан әлем чемпионатында өнер көрсетті
Жанкелді Қаржан14:30, 11 қазан 2026

Маңғыстаулық Жантілек Нұртілепұлы дзюдодан әлем чемпионатында өнер көрсетті

Маңғыстаулық суретшілер «рекорд» жасап, 4 метр кенепке сурет салды
Роза Әділханқызы14:34, 24 қыркүйек 2026

Маңғыстаулық суретшілер «рекорд» жасап, 4 метр кенепке сурет салды

Ақшұқыр тұрғыны бағында анар ағашын өсіреді
Роза Әділханқызы14:40, 16 қыркүйек 2026

Ақшұқыр тұрғыны бағында анар ағашын өсіреді

Advertisement

YouTube бейнелер

Карта

Қалай баруға болады

9-й микрорайон, 42/1
Актау, Актау городская администрация

Ең жақын аялдама: 9-й микрорайон д.18 (350 м, 4 мин)

Маршрут құру
Otpan News

Соңғы жаңалықтардан хабардар бол!